The Project Gutenberg EBook of La Divina Comdia, Infir, by Dante Alighieri

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at
www.gutenberg.org.  If you are not located in the United States, you'll
have to check the laws of the country where you are located before using
this ebook.

** This is a COPYRIGHTED Project Gutenberg eBook, Details Below **
** Please follow the copyright guidelines in this file.     **


Title: La Divina Comdia, Infir

Author: Dante Alighieri

Translator: Ermes Culs

Release Date: May 28, 2019 [EBook #16187]

Language: Friulian

Character set encoding: ISO-8859-1

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA DIVINA COMDIA, INFIR ***

















LA DIVINA COMDIA

By di Dante Alighieri

Tradusin furlana di Ermes Culs

2006


DANTES COMEDY IN FRIULIAN

Translators note

(Ermes Culs, Ashcroft, June [2006])Prembul


INFIR

Cjnt Prin

Cjnt Secnt

Cjnt Ters

Cjnt Curt

Cjnt Cunt

Cjnt Sest

Cjnt Sitim

Cjnt Otf

Cjnt Nonu

Cjnt Dcim

Cjnt Undicin

Cjnt Dodicin

Cjnt Tredicin

Cjnt Cuatordicin

Cjnt Cuindicin

Cjnt Sedicin

Cjnt Diisietin

Cjnt Dicjotin

Cjnt Dicjanovin

Cjnt Vincjin

Cjnt Vincjunin

Cjnt Vincjaduin

Cjnt Vincjatrein

Cjnt Vincjacuatrin

Cjnt Vincjasincuin

Cjnt Vincjasejin

Cjnt Vincjasietin

Cjnt Vincjotin

Cjnt Vincjanovin

Cjnt Trentin

Cjnt Trentunin

Cjnt Trentaduin

Cjnt Trentatrein[209]

Cjnt Trentacuatrin


FOOTNOTES








DANTES COMEDY IN FRIULIAN







Translators note


Friulian is the language of my childhood, the language I spoke with my
parents and brothers and friends in my hometown in the northeastern
region of Italy known as Friuli. It is still my preferred language of
conversation with my brothers and Friulian-speaking with friends. Whats
Friulian? Maybe the best way to describe it is by imagining what England
was like, say, a hundred years or so after the Normans invaded it &
settled in for the long haul. In doing so they pretty much changed the
cultural and linguisticic landscape of England. In pre-Norman times, the
English were quite contnt to do their rough & tumble business in the
old Saxon language; but with the coming of the Normans, the old Saxon
was just not good enough for the conquering overlords. It needed
something more to enable them to take care of their educational,
religious, social and commercial needs. And so you had a situation where
the ruling classes spoke a sort of Frenchified Saxon (which was to
become the English of today), while the workers, the peasantsyou know,
the lower sortwent on speaking Saxon. And so those rude folks kept on
raising and butchering pigs and cattle for their masters; but they never
ever served pig or cow steak for them. Notheir masters insisted on
being treated with luscious chunks of pork or beef (boef). That, in more
ways than one, has been the case in Friuli. Italian has beenand
continues to bethe educational, commercial and administrative language
of the region, while Friulian has traditionally been the language spoken
by the common folk, mainly in the rural areas. Time was when speaking
Friulan in a public, polite setting, would give away your peasant
origin, and that wouldnt do. But lets not think that this sort of
linguistic snobbery is a peculiarity of Italian only. Every language has
its Professor Higgins & Eliza Doolittle. Friulian itself is not squeaky
clean when it comes to that. My Dante itself may, by some purists, be
seen as a Friulian aberration, since it does not conform to what is
generally regarded as the classical Friulian, the Friulian spoken in
such strongholds as Udine or San Daniele del Friuli.

My Friulian translation of Dante, then, is, in part at least, a reaction
to that sort of thing. Could Friulianthe lowly, peasant Friulian,
particularly the Friulian used in the fields and alleys and bars of
Pasolinis Casarsacope with the supreme sophistication of Dantes
language and concepts? The readers will, of course, judge for
themselves. Certainly they will get at least a sense of what would have
happened if Dantes muse had been weaned on the banks of the Tagliamento
instead of the Arno.








(Ermes Culs, Ashcroft, June 2006)Prembul Chista tradusin a  stada
fata par divirsis rans. Ta li ms ltimis vitis a San Zuan iai
nott che i zvins a no in cuai maj il furln cuant ca discrin fra
di lu. Cuai sempri a si esprmin in talinencja cuant ca cjacarjn
cuj so genitus. Che chistu al sedi in ducju i sens un ben o un mal a 
roba discutbil. A soma, per, che sta uansa daj zvins a st
segnalnt un mandi a la lenga furlna. Cuant che scju zvins a sarn
encja lu pris e mris, cuai sensaltri a ghi parlarn talin ai so
fioj, cul riultt che paj fioj di che generasin l il furln al sar
na curioitt e basta; sensaltri a nol sar p che lenga viva ca uvin
i so nnus. Cuss chista tradusin a  un me psul contribt a la
preervasin da la lenga daj nustri vcjus.

I me fioj, nass in Canada, a cognsin amondi puc il furln. Una d,
forsi, a sarn tents di parl il furln si no altri par cap s cal 
scrt so pari. A pl dasi encja che il me lavoru a ju incurioar a lei
Danteca no sars tant na bruta roba.

A mi par di cap che La Divina Comdia a  stada z traduuda in furln,
per in tal furln clsic, di din, di San Danj. Da s chi saj j, li
peris di Dante a no sn maj stdis tradudis (par complt) tal furln
di San Zuan di Cjaarsacal sars il me furln, la lenga daj me vcjus,
daj me frdis, da li me memris da frut. Par tradui Dante a no mi
ocorars altra ran che chista.

Pasolini, in ta un daj so scrs, al  sugert che par tant valu
culturl cal vdi, il furln al resta pur sempri la lenga dal contadn;
a me mut di caplu, na lenga che, encja se coma spili a f ben jodi se
cal  un furln, a resta pur sempri na lenga semplicjta, adatada a la
vita da paet, cu la so parlada daj cjamps, da li stlis, da la plasa,
dal bar, da la marnda e sna, da li nsis, daj funeraj, e daj odus e
rumus da li sris di estt. Una lenga, duncja, sensa nisuna preta di
podej tirasi s da la cjera e riv a esprmi valus culturaj p als e
astrs.

E che l, che di jodi se Dante al vars podt u il furln coma il so
dolce stil novo invensi dal toscnche l a  stada na roba ca mia
incuriot tant e ca mi a poct un bil puc a f stu cmpit.Guida a la
pronuncja dai vocbuj us in ta chista tradusin

Vocls:

Li vocals a vn pronuncjdis coma chs dal talin. Il acnt virt ( ` )
al  ut par indic la slaba ca risif l acnt naturl da la perula
o pur par indic significs diferns da la perula, coma par eempli
nta e not. Par rans di semplicitt a no sn us altri acns
(coma chl siert o chl dopli). Coma tal cau di nta e not, la
distinsin di significt a  rinduda asaj ben dal acnt virt.

Consonntis:

1. La i-lngja ( j ) a  uada par indic il sun da la j in perulis
coma j e cja. 2. La z a  sempri dolsa, coma ta li perulis
zn e zmul. 3. La s a  cuai sempri dura, coma in ta li perulis
stala, straps e mestri. Ogni tant a ritn il sun dols, coma tal
talin; par eempli sdronden, sbati, e slungj. Cuant che la s
in mis di dos vocls a  dolsa, a vn indicada cul sen diacrtic ?,
coma in ta scju emplis ch: caua, mulin, Cjaarsa. 4. La c
o la g seguida da la i-lngja a ghi confers a la c o a la g il
sun mol coma ta li perulis dincj e grancj o pr dongja e
stangja. 5. La tradusin a no f distinsin fra la c dura e la
q.Eignsis di rima:

La tradusin a mantn il p pusbul la tersa rima dal originl, encja se
ogni tant a rmin doma li ltimis dos lteris di na riga (o adiritra
lltima e basta), cus ca susdin raramnt in Dante.

La tradusin a si atn pur a la endecaslaba dal originl. Purtrp,
rghis di dis o ddis slabis, na volta ch, na volta l, a sbrsin j.
A  da not, per, che encja Dante ogni tant al ua cualchi slaba in p
o in mancu.Riconosimnt:

Ta la me tradusin a mia tant asistt La Divina Commedia, Testo Critico
della Societ Dantesca Italiana, riveduto, col commento Scartazziniano
rifatto da Giuseppe Vandelli. A mia pur judt la version eletrnica
Mediasoft da La Divina Commedia. Par mancjnsa di un vocabolari dal
furln di San Zuan di Cjaarsa, iai ut il Vocabolario della Lingua
Friulana di Maria Tore Barbina, ca mi  stt amondi til, coma che ogni
tant a mi  stt til pur Il Nuovo Pirona. A standardi la me
ortografa a mi  pur judt tant me fradi Tony. Edizione riveduta aprile
2019.








INFIR







Cjnt Prin
          A mett strada dal nustri lambic
          mi soj cjatt in ta un bosc cuss1 scur
          chel troj just i no podevi p cjat.

          A contalu di nuf a  prpit dur:
          stu post salvadi al sgrifava par dut
          che al pensighi al f di nuf timur!

          Che colp amr!  Mur al era puc p brut!
          Ma par trat dal ben chi vevi cjatt
          i parlari dal altri chi vevi jodt.

          I no saj prpit coma chi eri entrt:
          cul grant sn chen chel momnt i vevi,
          la strada justa i vevi bandont.

          Necurt chen riva in s i zevi
          prpit l ca finiva la valada
          se tremarolan tal cu chi sintevi

          in alt jodt i vevi la so spalada
          vistida belz dai ris dal planeta
          cal mena i ltris dres pa la so strada.

          Mancu poura aloramaladeta
          sintt i vevi che'n tal cu a lunc durt
          mi veva'n che nt di dolu, puareta.

          E coma chl che cuj so sfurs da mat
          al  rivt da londa a la riva
          al vuarda di nuf il percul scjampt,

          cuss jo cu la mns ca mi buliva
          voltt davu mi eri a vuard il ps
          che maj, ma maj, last al  zent viva.

          Dopo simi ripot dal straps
          mi eri mett a zn s pa la riva,
          fant chel pi fer sempril fs il p bas.

          Jt tu, in ta la culna, viva,
          na lins tant svelta e lieruta
          cu na pil macjada ca la vistiva

          davnt di me dut taun colp si buta
          e tant intrc a mi d, sta trapela
          che'n davu e tant mi poca la trojuta!

          In ta sta matna amondi biela
          al zeva sl soreli cun che stlis
          che cun luj a rin cuant chel amu divn al veva

               par prin movt dtis che rbis bilis;
          cuss che i vevi ran di sper
          da la linsa dal pl piturt e ls

          cul timp el dls da la stagjn cal era;
          ma ben i no savis se poura che ft
          mi veva'l jodi un len che da la siera

          ben cuntra di me si veva slancjt
          cul cjavn alt e na fn rabia
          che laria stesa, po, a veva tremt.

          E na lupa par sigr bramoa
          par via da la so gran magresa
          a cuj volvia fighila peloa?

          a mi a mi era di tanta gravesa
          cul teru cal vegneva fu dai so vuj
          che va luj il sper da laltesa!

          E coma chl che da f si d doma par luj,
          cuant cal riva il momnt cal pirt su dut
          al stenta alr di crdighi ai so purs vuj;

          cuss i eri restt jn ta chel trojt
          pars chel neml mi pocava sensa ps
          fin l che d'jodi'l soreli i no vevi p podt.

          Intnt chi mi ruvinavi l a bs
          davnt daj vuj no mi ria capitt
          chl che scoltt puc i vn tai timps pass.

          Cuant che davnt di me si veva mostrt
          Mierere di me, ghi vevi sigt,
          se sotu tu, ombrena o omp ft?

          E luj cuss: Omp no; omp i soj z stt,
          e i ms a rin dcjus doj lombrs;
          tant il un2 che l altri bon mantovnl  stt.

          Nast sub Julio, encja se un puc tars,
          vivt i'ai a Roma sot il bon Augst
          tal timp dai dus dal dut fals e buirs.

          I soj stt pota e cjantt i'ai dal just
          fi dAnchie, vegnt uch da Troja,
          dopchel Ilin bru jodt oh al veva cun disgust.

          Ma tu, di vign ch parsi tu voja?
          Parsi no scjlitu la culinuta
          che di dut s ca  di bon ninvoja?

          Sotu tu chel Virglio, font maj suta,
          che dal bil parl maj no ti ss sidn?
          ghi vevi rispundt cun la front basuta.

          O! dai altri potas onu e rimpn,
          i speri cal zvil grant lei e amu
          ca mian ft zn sercia dal to lumn.

          Ti ss tu il me mestri e autu;
          chl ti ss che da chl iai cjlt
          il stil bil che cuss tant mia ft onu.

          Jt che lupa che ft f mia un ziravlt:
          liberimi di ic, tu chi ti ss tant,
          che ic cuss tant last mi'a stravlt.

          Cambia strada prima da z ndavnt,
          al veva dita, vnt jodt li me lgrimis,
          se stu brut bosc ti vs las scjampnt,

          che la bstia che par ch ti plnzis
          a no lasa nisn pas par sta via.
          A lu copa e bastacuss a lu mpeds.

          A  tant colma di cativria
          che maj vuita a no  di brama
          sempri a si stonfars, sta  bruta trja!

          Cun tancju nemaj a f da putana
          e p ncjam a sarn fin chel Veltri3
          a la far ben crep, sta rufiana.

          Chistu nol mangiar n cjera n peltri,
          ma cognosensa, amu e gran virtt,
          e luj al vivar tra feltri e feltri.

          Sta puora Italia a var alr salt
          che par ch a  muarta la Camiluta
          ferida cun Euril, Turn e Nit.

          Chistu a la scorsar da cjaa e viluta,
          fin ca la varn tal Infir ributada,
          nd chenradiada  linvdia bruta.

          J pal to ben i ghi lai z pensada;
          tenti davu di me; stami visn;
          i zarn fu di ch par leterna strada,

          indul che i dispers a sghin,
          e si lamntin li nimis vcis
          che dtis la seconda murt a brmin;

          t jodars, po, chs ca sn contntis
          tal gran fuc, pars ca sprin di z l,
          un bil d, fra li nimis bedis.

          Dopo, se cun lu i ti volars z,
          ti zars cun nima ben p degna:
          e cun ic ti lasari al me part;

          chel imperatu che las al regna
          par chji soj stt ribl al so alt comnt,
          par chel post, jt, a mi stima nima ndegna.

          Chl st chl che di dt al  comandnt,
          ch al  il so post e la so sitt:
          bet chl che ch al clma ndavnt!

          Ti implori di nuf, poeta laudt,
          par chel diu che tu no tis cognost,
          fn mut chi scjampi stu mal disgrasit,

          mnimin ta chel post chi tias jodt,
          chi vuej jodi la puarta di San Piri
          e chej chal jodi a tin tant displat.

          Movt si veva, e j stt dongja ghi'eri.







Cjnt Secnt
          Il d al steva finnt, el imbrun
          al cioleva i nemaj ca sn in cjera
          da li fadis sos, e doma j uch

          mi preparavi par scombati che guera
          tant dal cjamin e p da la piett
          che'n dut jodi i faraj comca era.

          Judimi, Mis; e Nzn4, tenti alst.
          O mns che scrt ti'as chel chii jodt,
          jodi uch si far la to nobilitt.

          I i tact: Pota, vurdimi dt,
          jt se di virtt in dai asaj, e cu,
          prin di vimin tal pas p alt mett.

          Tu ti ds che di Silvio il genitu,5
          encjam corutbil, al imortl
          scul zt al , cun cjr e pil par fu.

          Per, sel aversari di ogni ml
          stt bon cun luj al  pensnt al alt efit
          che da luj vegnt al sars, e'l cuj e'l cual,

          no ghi par un gran ml al omp di intelt,
          che luj al era di Roma e dal impr
          dal grant empreo par pari elt:

          e ch, po, a volej dii dut il vr,
          stabilid'a  stada coma il post sant
          nd cal vf il sucesu dal grant Pir.

          Par chist andada che tu ti ghi ds vnt,
          al veva cjatt fu rbis che a vinsi judt
          lu vvin, fin pal Papa, pndavnt;

          il Vas6 delesin si era pur inoltrt
          par partighi cunfurt a chej purs fedej
          che di podej salvasi a vvin spert.

          Ma j parsi vgniu? Non dee di miej?
          I no soj j Ena, e nncia Pauli;
          ca crdin chi lu mriti, a'n d'ee, po, di chej?

          A  par chistu che se ji mi lasi z l
          dal dut mat i pl vign considert:
          tu chi ti ss, ds tu, ch'i no rivi j fin l.

          E coma chl che p nol vu il bramt,
          e nuf pensis a ghi cmbin propit,
          che s che prin al era, dut al  cambit;
          cuss ii ft jn ta chel post scurt,
          pars che'n tal pensej bandont i'ai l'imprea,
          che prpit bruta a mi'era dal prinspit.

          Se j i i ben capt la to intea,
          rispundt mi  la bun ombrena,
          ti ss un bil puc paurus, no zova scua;

          e sta poura tanti vltis il omp a frena
          e ghimpeds di cre rbis bilis;
          cuss a fn li bstis cuant ca n  ombrena.

          Par che da stu timu lbar ti sdis,
          i diari di te dut chl chi saj
          da cuant ch'i'ai par prin jodt i to pensis.

          L i'eri cun chej che pn alt no zarn maj,
          e una, beda fra li bedis,
          clamt mi'a, e j dt ghi'ai, Dmi, daj.

          Ghi luvin i vuj p da li stlis,
          e scuminsit a veva, dolsa e buna,
          cun vus da nzuln ta li perulis:

          O tu buna nima mantovana,
          famoa encjamn tal mont e'n s,
          e fin chel mont al dura e si lontana,

          il me bon compaj, e no par cau,
          n ta chel rivn dert tant al mpedt
          dal cjamin che dal timu al vu z j.
          Poura i'ai cal sedi cussnsimint
          chj tars al judalu mi sedi levada,
          coma ch'i i di luj las capt.

          Ads mviti: cun perula ornada
          e cun s che p a zova par tgnilu s,
          jdilu, chj mi snti consolada.

          Beatrs j i soj, chi ti prej da ca s;
          i vn dal post ndul chi vors torn;
          parl mi fl amu cal  pin s.

          Cuant chi torni cul me signu a tabaj,
          di te i mi lodaraj tant sps cun luj.
          Tat a veva: e pront j a favel.

          O fila di virtt, unica par cuj
          la nstra rasa ancolma p di dt
          chel cjl che tant mancu grancj al  i srcui.

          Tant mi pls il rdin chi i risevt,
          chel ubid, se belzl fs, al sars trs:
          ds pur il to volej; al sar sintt.

          Ma dmi pars che rigurt no tias cuj murs
          di vign ca jn tal scur di stu centri
          da chel grant post, ndul che di torn ti rs.

          Volnt tu cul savej z tant in dentri,
          i ti ds sbit, ghi veva rispundt,
          pars  chi noai poura di stu post chi ntri.

          Si  di tmi doma di chl, di dut
          chl, cal podars a ltris fighi mal;
          daltri no, ca nocr cal sedi temt.

          Ji soj fata, par grsia di Diu, tal,
          che tocjada i no vn da la vustra miria,
          e par chl stu grant fuc no mi  letl.

          Fmina gentl7 a st lasn pensej e sria
          par chistimpedimnt che par me ti vs,
          che dal judii ver las cori no si pl via.

          Chsta a ghia ft sen a Lsia8, pn bs
          e ghia dita: Al  di tel to fedl
          amondi biugna; chistu ads ti lu ss.

          Lsia, che cuntra a  di ogni crudl,
          vegnuda a  li ndul chieri j,
          beda, sintada cun lantca Rachl.
          Dt a veva: Beatrs, lode di Dio,
          no jditu chl che tant ben ti  volt,
          che par te al bas e volgr ghi  dt ado?

          No sntitu il so planzi penus e crut?
          No jditu la murt chal st combatnt
          ta che curnt chel mar nol  maj vinst?

          Tal mont cuss svelta no  maj stada znt
          a fl so cmut o di vej un so percul scjampt,
          coma me, che dopo un momnt

          i soj vegnuda j dal me post bet,
          fidada duta dal to onst parl
          cal onora te e chej cal n scoltt.

          Dopo di vjmi ft dut stu raon,
          sia voltt cuj vuj luns di lgrimis,
          ch sensa tonton svlt mi soj movt

          ei soj vegnt da te, l chi ti ris;
          scors ft i vevi che troja chi ti vvis temt,
          che sbris ft ti veva da li rvis jstis.

          Duncja se ee? Pars rstitu fer e mut?
          Pars iatu cuss tanti puris?
          S, dati coragiu, no butati j dal dut!

          Vuarda che tre fminis benedtis
          a si crin di te lasn tal cjeli,
          el me favel ti promt rbis bilis.

          Coma i flors che di nt il gli
          a jungriigns, e cun la prima lus
          a si virzin duciu dresn tal so steli;

          cuss cun me, che di virtt ieri ms,
          a colp sintt mi eri plen di coragiu;
          e dt i'ai, comun che dbis non d maj vs:

          O se buna ch che judt mi'a ca j,
          e tu pur che ubidt tias sbit
          a s che dt ti , cun tant ben di las!

          Deideri mett ti mi'as tal cu e sprit,
          cuss che p ndavnt i vuej z cun te:
          tornt i soj prpit tal prin propit!

          V, chun volej besu ni uns, te e me:
          tu duce, tu maestro e tu parn.
          Cuss ghiai dita, e dopo ca sia movt,
          entrt i sojn ta chel alt e vert stradn.







Cjnt Ters
          PAR ME A SI V L DA LA VAL DISGRASIADA,
          PAR ME A SI V L DAL ETERNO DOLU,
          PAR ME A SI V L DA LA ZENT PIERDUDA.

          IL JST AL  MOVT IL ME GRANT FATU:
          I SOJ DA LA FUARSA DIVINA STT FT,
          DAL DUT SAVEJ E GRANT, E DAL PRIN AMU.

          NUJA DAVNT DI ME AL  MAJ STT CRET,
          FU CHE CHL CHE COMA MEL  SEMPRI CH.
          DUTL SPER BANDONA NA VOLTA ENTRT.

          Sti perulis, scris coma l imbrun,
           jodt I vevi scrtis insima dun puartn;
          e j: Mestri, jdimilis a cap.

          E lj a mi, coma un che dut al s e benn,
          Ch a  miej bandon ogni suspit;
          ch a miej ca mori ogni bruta ran.

          I sn tal post rivs ca nol  maj cujt.
          Tjodars zent che di mal an d par dut
          e che pierdt a  il ben dal intelt.

          E avnt la so man ta la me mett,
          cun mua ridnt, ca mia dt cunfurt,
          cun lujn ta li rbis segrtis i soj zt.

          Uch lgnis, susprs, e planzi furt
          si sintvin ta laria sensa stlis,
          che j dal me lagrim mi soj necurt.

          Lnghis divirsis e strambolotdis,
          colps di rbia e perulis di dolu,
          vus s, vus j, cul sbati di mans juddis,

          a fvin un mulin di rumu
          cal era sempri ln ta laria scura:
          coma'l scombati di vint e savoln, u!

          Alr j, pecjadu, cun gran primura
          dit i'ai: Mestri, s ca  chi snt?
          E cuj soni chej ca ln cuss dura?

          E luj a mi: Chistu grant vilimnt
          a ln li nimis puartis di chej
          che ft no n n mal n ben, vivnt.

          Misturdis a sn cun chel scjap intej
          di chej anzi ca no si sn ribels,
          ma nencja sts ghi sn a Diu fedej.

          , il Alt iu  fu buts;
          nencja dal profnt infir no sn vols;
          e cuss, po, nisuna gloria paj dans.

          E j: Mestri, s ca n chej uch vegns
          che sempri si lamntin e cuss tant furt?
          E luj a mi: Ti lu ds si ti lu vs.

          A no'an chscjus speransa da la murt;
          la so vita svurba a  tant basa,
          ca nvidijn dut s ca no ghi f part.

          Fama di lu il mont a no ghin lasa;
          tant Bontt che Gjustsia j trata mal:
          lasnju l ca sn; vuarda e pasa.

          E j, rivuardnt, jodt iai un segnl
          che zirnt cuss tant svelt al zeva
          che al jdilu ben al pareva mal;

          e davu na fila lungial veva
          di zent, che j i no vars maj crodt
          che cuss tanta la murt disfada an veva.

          Dopo chi vevi qualchidn cognost,
          necurt mi'eri da lombrena di chl
          che par viltt ft al veval grant rifit.9

          Capt i vevi prpit a volu che chl
          scjap che ch i'jodevi a rin i paurus
          rifiuts dai ams e dai nems dal cjl.

          Scj purs disgrasis maj vivt a vvin;
          dcjus ns a rin, e becs par dut
          da spis e da moscjns a vegnvin.

          Rigdis di sanc ghi vvin li mis rindt;
          ai so pi simplombaval pantn di lgrimis
          el vegneva da virs schifus lect dut.

          Vnt sbit dopo nott altri tris,
          e zent jodt ta la riva dun grant flun;
          dt i vevi: Mestri, a miej chi ti cntis

          cuj ca sn chej l e pars che ognidn
          al pr tant pront di z ta che altra banda:
          lus an d pucja e i non cogns nencja un.
          E luj a mi: Dut ti sar avonda
          clar cuant chi fermarn i nustri ps
          l dal Achernt, ta la so banda.

          Alora cuj me vuj vergognus e bs,
          temnt chel me tabaj puc ghi plas
          finn riva dal flun dt mi'eri: Ts.

          Aloran taun barcjn cuj i jdiu ads?
          Un vecjt10 dut blanc dal peln stravcju,
          cal sigava: Guaj a vultris, spirs malads!

          No rivaris maj i poscj als a jdiu:
          i vui menavin ta che altra riva,
          nd chen cjlt on frit, il scur al vn sempri j.

          E tu chi ti ss ch, nima viva,
          v via da scj ch, ca sn dcjs murs.
          Ma jodt chi no lasavi la riva,

          dt al al veva: Par altra via o purs
          par pas'n spigja ti rivars, no ch:
          una barcjuta, jt, ti menar p tars.

          El me capo a luj: Carn, st fer l:
          al vu cuss ndul che dut si pl vej
          e s ca si vu; nsta domand di p.

          E co che fers 'rin sts chej cragnus pej
          dal barcjadu di che lvida palt,
          cuj vuj coma bris rsis, puc biej.

          Ma scju spirs, ognidn dal dut nut,
          simpalidvin e batvin i dincj
          apena ca sintvin il parl crut:

          a bestemvin Diu, pari, mari e parncj,
          la zent el post el timp ei gragnej
          da la so siminsae via cuj dincj.

          Sul p tars, tegnnsi stres insimit, chej,
          frignnt furt, co ca zvin tal salvadi rivn
          cal cjoj s chej che di Diu no vlin savej.

          Cuj vuj in bora, chel demni, Carn,
          a ghi f un sen e dcjus al cjoj s;
          par chej ca vn plan, al 'l remo bastn.

          Coma che dautn li fuis a clin j
          una dopo laltra, fin che da li brghis
          dtis in cjera a clin j da la s,

          cuss a era cun che brtis simnsis
          di Adm, che dal rivn si butvin,
          unauna, comchel usil chi ti clmis.

          E j chen ta londa scura a zvin,
          ma prima ncjam di riv par di l,
          ch di c ltris tntis a vegnvin.

          Cjrl me bon zvin, dt al veva'l me mestri ul,
          chej ca vn a murn ta lira di Diu,
          dcjus da ogni pas a vgnin c;

          ind che prons a sn di trapas chel flun la j,
          spronse coma!da la gjustsia dalAlt;
          cuss che, timu o no, no si pl, po, fermju.

          Par ch, maj nisn al pasa sensa turt;
          per, se Carn di te si lagna,
          z ti ss il pars dal so lamnt furt.

          A la fin di chistu, sta scura cjampagna
          tremt a veva tant furt che pal spavnt
          il sudu la front encjam mi bagna.

          Lagrimnt a veva la cjera soflt furt un vint,
          e di un un colu ros lamp i vevi jodt,
          che cjlt mi veva a colp ogni sintimnt;
          e j chensimint a cjaf in j i'eri zt.







Cjnt Curt
          Rt dut ta'un colp si era chel sun profnt
          daun rumort ch'i vevi alr sintt,
          comun cha colp svet al torna tal mont.

          En zru i vevi il vuli ripot movt;
          s i'eri a colp levt e'i vevi atr vuardt
          par cognosil post ndul chieri vegnt.

          I vevintivt di simi'n tal orli cjatt
          di che valada dal burn dolorus
          che sensa fin al risif un lamnt scunfint.

          Scr e profnt al era stu burn nulus,
          tant che par cuant chi vuardavi tal font,
          nuja'i no jodevi ca nol fs dal dut pietus.

          Ads vn, chi zn jn ta stu svurp di mont,
          tact al veva il poeta, palidt:
          j prin i saraj e tu ti sars secnt.

          E j, chel so colu i vevi ben jodt,
          dt ghi vevi: Comai farju, s'i ti pnsis
          che coragju tias da dami in dut?

          E luj: Il grant pat di che persnis
          ca sn ca j mi fn tant impalid
          dal dolu che tu poura ti lu stmis.

          Zn, chi vn tanta strada da fn ta stu d.
          Cuss dint partt al era e ment
          mi vevaal prin srcul cal mbrsa chel abs l.

          Ta chel post ch, da chl ch'i vvin scoltt,
          no'l era tant il planzi ma'l suspir
          che treml feva dut par leternitt.

          Chistu al eraun pat sensa turtura
          par cuss tncjus di lu da no crodi:
          frs, fminis e mis an dera na vura.

          Il bon Mestri a mi: No vutu di
          chej spris l chi ti conti cuj ca sn?
          Prima di z ndavnt i vuej fati jodi

          che lu maj pecjt no'an, ma'i mris ca n
          no bstin, pars che maj noan vt batiin,
          cal parta a chel crodi cal  par te tant bon.
          Vnt lu vivt davnt dal Cristianin,
          Diu noan vt ocain di ador;
          e un di chscjus i soj j medin.

          Par difis cuss, e no par mal oper,
          i sn pierds, e dom di chistu ufinds:
          che dut i deidern, sensa nisn sper.

          Ft tant mal mi vvin i pensis apena sints
          ma cuancju di lu dal p grant valu
          jodt i vevi, e dcjus in ta chel limbo tegns!

          Cntimi, Mestri, cntimi, signu,
          par volej si sigr (i vevi scuminsit)
          di che buna fede ca vns ogni eru:

          fu da stu post ch, cal vedi meritt
          o no, no ee maj nisn stt bet?
          Capt a volu il me significt,

          al veva dita: Dut nu i eri'n ta stu stt
          cuant chjodt i vevi un grant omp e potnt,
          cun un clar sen di vitria coront.11

          Cun luj al era il pari da la zent,
          il fi Abl e lnima di No,
          e di Mo, legista e ubidint;

          il vecju Abramo e Davt il re,
          Isral cun so pari e cuj so fioj,
          e Rachl che tant al voleva vej cun s:

          chscjus e ltris . rin da Luj;
          e tias di savej che prima di lu
          nisn si salvava, sa norin nzui.
          Al parlava mai no stvin in davu;
          scjavasnt il bosc i parvin via,
          stu bosc plen di spris dogni colu.

          No rin ncjam tant lontns zs va
          dal post dal sun, cuant chiai jodt un fuc
          chel scur di chel mont al scorsava via!

          Irin encjam un puc lontns dal luc
          ma mi veva dut taun colp part di jodi
          se zent in gamba ca vegneva da stu luc.

          O tu che sinsa e rt bon ti ss da godi,
          cuj sonu chscjus caan cuss tant rispit?
          Che coma i ltris no sn si pl ben crodi.

          E luj: Di cuss tant onu a sn sogt,
          e cuss ben las di te a sn trats,
          chel cjlju grsia en davnt ju mt.

          Intnt na vus sintt i vevi uch a bs:
          Fjghi tant onu a stu grant pota:
          altrnal spirt di chl ca ni veva uch lass.

          Cun la vus ads di nuf cujta,
          cuatri spris jodt i vevi vign uch,
          cu la mua n trista n contenta.

          Il me bon mestri tact al veva cuss:
          Vuarda chel l, cu la spada'n ta la man,
          che cjaminnt al st davnt di chej tre l.

          Chistu al  Omero, poeta sovrn,
          l altril  Orsio, satric, cal vn;
          Ovidiol vn ters e par ultin Lucn.

          Per coma che ogni un al convn
          tal nn cal  sunt cuna vus besola,12
          a mi fn onu, e di stu ch a fn ben.

          Jodt cuss i vevi duta la biela scula
          di chel sir cal  cuss alt il cjnt,
          che pn alt daj ltris comaquilal svula.

          Sts ca rin un puc insimit, raonnt,
          virs me si rin volts e ft mi vvin bon sen,
          el me mestri ridt mi veva, e tant.

          P onu encjam ft mi vvinoh in plen!
          e considert mi vvin un da la so schiera,
          cuss che sest i eri tra chel grant inzn.13

          Zs cuss i rin fin l da la lumiera,
          parlnt di rbis chel tail  bil,
          prpit comal parl ndul cal era.

          Rivs i rin al pi di un nbil cjascjl,
          circondt sit vltis da grandi mris,
          e difindt dut atr da un rvul bil14.

          Chistu i vn nu past coma cjris dris;
          cuj grancj pos i soj entrt par sit purtis
          ca nin partt ta un prt di rbis vrdis.

          Uch a era plen di zent cun mis grvis,
          che di grant autoritt a parvin;
          tant puc a parlvin, ma cun vus dlsis.

          Cuss, tirs un puc in bnda i si rin,
          in ta un post virt, luminus e alt,
          che jodi dcjus cuncjus i podvin.

          Prpit lin davnt, in ta chel bil vert di smlt,
          li grandi nimis a mi vvin mostrt,
          che di vej jodt ii ncjam tant rigurt.

          Elctra cun tancju compis i vevi nott,
          che fra chej cognost i vevi tor e Ena,
          e Sear dut armt cul vuli 'nflamt.

          Jodt i vevi Camila e Pantasila
          da laltra banda, e encja il re latn
          cal era l cun so fia Lavina.

          Jodt i vevi il Brut, scorsadu diTarcun,
          Lucrsia, Gjlia, Mrsia e Cornlia;
          en banda, besu, jodt i vevi Saladn.

          Dopo chun puc alst i vevi li sis par aria,
          Jodti vevi'l mstri di chej ca sn15
          sintt cuj grancj'da la filoofia.

          Dcjus lu mrin, dcjus onu ghi fn:
          uch jodt pur i vevi Socrate e Plton
          che davnt daj ltris sempri visn ghi stn;

          Democrito chel mont a cau al pn,
          Diogene, Anasagora, e Tal,
          Empedocle, Eraclito e Zenn;

          E jodt i vevi'l bon risevitu dal cul
          di Discoris i parlie pur Orfo,
          Tulio, Lino, e chel Seneca morl;

          Euclidel geometra e Tolmo,
          Ipocrate, Avicena e Galin,
          Averis el so timn, Aristoto.

          I no ps j dii di dcjus in plen
          pars chii encjam tant da cont,
          ei fs, nol cont, ogni tant a vn a sen.

          Intnt, daj sis chi rin, in doj i sn c:
          el duca, cal s, mi ment via di l,
          fu da la calma, l ca si snt trem;
          l che nuja, po, no si pl p lumin.







Cjnt Cunt
          Cuss, znt j, il prin srcul i vevi  last
          e jn tal secnt, che mancu spsiu al ,
          ma di dolus e lamns tant p colmt.

          Mnosorbil!a si snt rugn:
          al vuarda li clpisn ta chistentrada,
          el lasal codn ca si rangj a gjustisi.

          I ds che cuant che nima mal nasuda,
          a ghi vn davnt, duta si confesa;
          luj, che di pecjadus sintnt avonda,

          a la mtn tal infir comche ben al s:
          a si rodola la coda atorotr,
          secnt cuant j ca vars da z a st.

          Sempri tntis di lu a ghi stn intr;
          unauna a vn al so judsi;
          a din e jdin, e dopo jn tal fr.

          O, stu ch tal post daj dolus tu, s?
          dt mi veva Mnos al vimi ul jodt,
          pal momnt bandonnt il so ufsi,

          Atnt dal entr e no fidati di dut:
          crt puc a la grandesa da lentrada!
          El me sir a luj: Pars sghitu, brut?

          Nosta mpedl destn da la so strada:
          al  volt cuss ndul ca si pl
          s ca si vu; p di tant no domand.

          A chistu punt il penus lagnasi nol
          ju tact a snti! Ul i eri vegnt
          chel grant planzi pierdi mi feval contrl.

          Rivti eri ndul chel luil era mut,
          eun rugn si sinteva da temporl
          cuant che'l mar al  da vins contrris sbatt.

          Maj si straca sta bufera infernl,
          ma i spirs a malmena e strisina,
          a ju svolta e sbt coma che f al sl mal.

          Cuant ca rvin davnt da la ruvina,
          a sntin tant sig, planzi e lamns,
          e bestem furt la virtt divina.

          Capt i vevi chea sta sorta di turmns
          dans a rin i pecjadus carnaj,
          chal apett a sotomtin la mns.

          E comche llis a prtin i sturniej
          fis coma nlis cuant cal fl grant frit,
          cuss chel vnt i spirs mal nass, chej,

          j sbalota ch, l, s, j, prpit tant;
          nisuna speransaa ghi d maj cunfurt,
          no di fin, ma dun sufr mancu grant.

          E coma i gr chen alt a cjntin da murt,
          fasntn ta laria na riga lungja,
          cuss jodt i'ai vign, strisinnt turt,

          chombrnis chel vintl partava dongja.
          Par chistu dt i vevi: Cuj sonu, Mestri,
          chej che laria nera cuss tant ju stangja?

          La prima di lu che tu i tias estri
          di cognosi, rispundt mi vev'alora,
          a era regina di lnghisun mostri!

          Ai vsis dal curp butada, sta siora,
          i plais libidinus a veva ft lcit,
          par scu chej che per chej ic a era siora.

          Semirmis a era, e dic a  stt scrt,
          che susegut a veva Nino, dopo vjlu spot:
          a regnava cjris chel Sultn al  par dirt.

          Laltra a  ch ca si veva par amu copt,16
          rompnt fede cu la sinia dal so omp;
          dopo a vn Cleopatra, spirt mpasiont.

          E lina pur tjdis, che par un omp
          tant timp cort a ; e tjdis il grant Achl
          che finn fin par amu al  lott, pur omp.

          I tjs Paride, Tristn, e p di mil
          mbris mostrnt e nominnt mi'era zt,
          chamu scurttl vivi ghi veva'n mut smil.

          Dopo che'l me bon insegnnt i vevi sintt
          nom che siris antchis ei so sirs,
          e piett sintt e'i sintimns cuai pierdt,

          scuminsit i vevi, Poeta, dami la vus
          par parl cun chej doj che nsimit a vn
          e liers a somin n ta stu vint estrus.

          E luj a mi: Tiu jodars cuant ca sarn
          p visns; alora tu tiumplorars
          pal amu ca ju muf, e lu a vegnarn.

          Alr apena chel vint visns ju veva mens,

          clams i'u vevi: O nimis afandis,
          parlini pur, se  ltris no ghi displs.

          Coma colmbis da voja clamdis,
          lis alsdis en tal dols nit frmis,
          a vgnin par laria dal volej partdis;

          cuss lu, li zens di Didn lasdis,
          a n vegndis a rin par laria tonfa,
          cuss furt che stdis a rin d'afit clamdis.

          O tu nima dal cuss tant bon f,
          che viitnt ti vs par stu vint scur
          n, chel mont tinzt di snc i vn timp f,

          sel re dal universo no ni fs dur,
          di cu lu prearsin di dati pas,
          a ti chel nustri grant mal ti fun du pur.

          Di chl che scolt e che parl vi pls,
          nui scoltarn ei vi parlarn a vultris
          mentri chel vint, comcal  cal f, al ts.

          J, scoltit, i soj nasudan ta li bndis

          dongja il mar ndul chel Po al vn j
          par mtisn pas cuj so tributris.

          L amu, che tal cu bon si taca sbit s,
          su chistu ch dal bil aspit si veva pojt
          e cjlt mi'era stt; il coma nol vu z j.

          L amu chel amnt al vu sempri riamt,
          dt mi veva di chistu un plaej cuss furt
          che, coma chi tjs, no mi ncjam last.

          L amu ment ni veva a la stesa murt:
          maladt chl che la vita nia robt.
          Sti perulis di lu tocjt mi vvin furt.

          Purnimis, i vevi penst, s ca n past!
          Sbast i vevi'l cjf, e tegnt tant bas,
          fin chel poeta S atu? mi veva domandt.

          Rispundt ghi vevi cuss:  O s sfurtuns!
          Cuancju pensis dols, cuancju deidris,
          che ment a n scju chn tal dolorus ps!

          A lu zirt, movt da chisti rbis,
          tact i vevi: Francesca, il to sufr grant
          e lagrim tant du mi fn, tu ti lu caps.

          Ma dmi, al timp dal dols suspir e tant,
          a s e coma vi ja l amu concedt
          di savej chl chi stvis deidernt?

          E ic a mi: No nuja di p brut
          chel recuardasi daj momns pi biej
          n ta la miria; e chistul to mestri lu s dut.

          Ma se la prima rads ti vus savej
          dal nustri amu, se prpit ti lu vus,
          alora planznt conttilu i vuej.

          I stvin na d lent chel toc gustus
          di Lanselt el amu cal sinteva:
          besoj i rin e par nuja sospetus.

          P di na volta i vuj ni voltava
          chel lei, e palids i restvin;
          ma doma un momnt ni ruvinava.

          Cuant chi levin comchel ridi amt
          al vegneva tant bust da tal amnt,
          chistu che di me no sia maj distact,

          la bocjami bust el  tremt tant.
          Galet al eral lbri el so autu:
          da chel d let i no vvin p ndavnt.

          Mentri che un daj spirs al contava di cu,
          Chel altri al planzeva, cuss che di piett
          mi soj sintt mancj, coma un cal mu.
          E ji eri zt, coma un curp murt colt.







Cjnt Sest
          Al torn da la mns, che sierada siera via
          pa da la grant piett daj doj cugns,
          che plen last mi vvin di malincuna,

          turmns nufs e tancju altri spirs torments
          imi jt atr: che uch i mi movi,
          o chi mi vlti ul, par dut i jt dans.

          Isojn tal ters srcul, ndul chel plovi
          eterno al , maladt, frit e tant grif;
          ch dut al  sempril stes; maj nuja ca zovi.

          Tampiesta grosa, aga sporcja, e nif
          a si discrga in ta chistria nera
          ea marss la cjera che dut chistu a risif.

          Cerberus, crudl e orbil fiera,
          al zeva cainnt cu li so tre glis
          su zent impantanada che ch a era.

          Vuj nflams, barbn grisignus e grs,
          pansn sglonf e ngulis lngis,
          al sgrifa, al spela el sventra i spris.

          La plja ju f sig coma cgnis:
          si ripara ognidn'n tal altri cjantn
          e sempri si sturzin, chisti cargnis.

          Cuant ch jodt ni veva, Cerberus, stu viern,
          li bcis vierzt al veva e li sgrnfis mostrt;
          dut il curp si moveva di stu bestin.

          Il me duca al veva li so mans sbast,
          e cul puj plen di fangu ft si vevandavnt
          en ta li glis afamdis lu veva cast.

          Coma un cjn che bramnt al vn bajnt
          e si cujta cuant che alc nenfra'i dincj ghi vn mett
          e par divoralu tant da f si d, lotnt,

          cuss a fvin chs, dal aspit sporc e brut,
          di Crberus, il demni; ogni so baj un repetn,
          che ogni dant sort al voleva si dal dut.

          I zvin su lmbris che sbatdis a sn
          da stu scrosn di ploja, ei pi i pojvin
          su li vanits17 che vera zent no sn.

          Distirdis par cjera dtisa rin,
          fu che una che svelta si veva sintt
          cuant chjodt a veva che davnt ghi zvin.

          O tu chen ta stu infr ti ss entrt,
          dt mi veva, ds cuj chi soj, s'i ti lu ss:
          stt ti ss tu, prin che ji fs disft, ft.18

          E j a ic: Il tant dolu chi ti s,
          forsi da la me mins a ti tira fu:
          i cmbius tos, purtrp, in mins no mi sn rests.

          Ma dmi cuj chi ti ss che stu dolu
          ti s e chista tant granda pena
          che, se no la p granda, a f tant du.

          E luj a mi: La to sitt, che tant a  plena
          d invidia che z fu a vn daj rlis,
          tegnt mi veva in ta na vita serena.

          Vultris sitadns Cjaco i mi clamvis:
          par via di che stupida di gola
          isojn ta la plja, com'che tu ti jdis.

          E jo, puornima, no soj besola;
          sti ltris a sufrsin il stes afn

          pa la stesa colpa, e dt nol vev' altra perula.
          Ghi vevi rispundt: Cjaco, il to maln
          mi pent, e al lagrim minvida;
          ma dmi, si ti lu ss, a s ca vegnarn

          ducju chej da sta sitt dividuda;
          san d di drs; e dmi la ran
          che di tant malvolej a  batuda.

          E luj a mi: Dopo na lngja tensin,
          a vegnarn al sanc, e la part salvdia,
          che altra fu a butar cun violensa e pasin.

          Pndavnt a susedar che chista si sesti via
          entri tre is, e ca zedi a vinsi laltra
          par fuarsa di chl, po, ca la s lungja.

          Par un bil puc i cjfs als a tegnar,
          pocnt chej ltris amondi in j,
          coma, po, che di diplighi a vs na vura.

          Di drs a'n d doj, ca sn puc scolts s:
          supirbia, invdia evarsia sn
          li tre falscjs che rovns i cus ni tgnin, a nu.

          Dt alora'l veva s che ft mi veva compasin;
          e j a luj: Di p i vuej ch'i ti minsgnis:
          di p parl alora fami un regl bon.

          Farinta el Teghil, zent chrin dgnis,
          Jcu Rustics, Rigo el Moscja
          e daj ltris chal ben f sinzegnvin19, ds

          ndul ca sn, che djdiu i vuej riscj;
          che j iai prpit tanta voja di savej
          sa sn la s o se l infir ju pescja.

          E luj: Lu a sn nenfra lnimis dal neri pintej:
          divirsis clpis ju tira virs il font:
          si ti vs pin j, ti jodars ben chej.

          Ma cuant che las ti sars in tal dols dal mont,
          i speri chi ti mi metars in mns di ltris:
          basta; di diti di p i no soj p pront.

          Da ch, di sbigu mi deva ocjdis;
          mi sbircjava, e dopun puc al veva i vuj sbast,
          el rest, cun che altr nimis infangdis.

          El duca a mi: P nol vegnar svet
          fu che dal sun da langlica tromba,
          cuant ca vegnar la nemiga potestt:

          ognn al riodar la so puora tomba,
          sl cjolar la so cjr e figura,
          el sintar chl che sempril rimbomba.

          Scjavast i vvin sta sporcja mistura
          di ombrnis e plja, znt amondi plan,
          tocjnt un puc da la vita futura:

          fin chj dt i vevi: Mestri, scj turmns caan,
          a cresarnu dopo la gran sentensa
          o p psul al doventaraja dopo ogni so afn?

          E luj a mi: Trna ta la to siensa,
          ca vu, cuant che p a  la roba perfeta,
          che p si sintl ben, ma encjal mal sintensa.20
          Par che luognidn di sta zina maladeta
          in vera perfesin maj p no zarn,
          di l p che di c chistu ognn si speta.

          Atr di che strada zs i rin man a man,
          parlnt tant di p di chl chj ii dita;
          e rivs i rin indul ca  p maln:
          e Pluto, il grant nemc, a  ch cal st.







Cjnt Sitim
          Pap Satn, pap Satn, alep!21
          al  tact Pluto cu la so vus ruca;
          e chel omp gentl che tant al s, e p,

          par dami cunfurt dt mi veva: Vn c,
          no vej poura, che par tant che lujl provi,
          di las sta riva no ni tegnar.

          Alora, voltt virs chl dal sglonf lavri,

          dt ghi veva: Lupo maladt, ts s:
          cu la to rbia roeiti pur par dentri.

          A no  sensa ran chi zn ch j:
          Cussl  voltn tal alt, nd che Michl
          vendict si'a par che ribelin la s.

          Coma vlis sglonfdis daun vint puc bil
          a clin spleasdis a bas dal rbul,
          cuss colada a eran cjera sta bstia crudl.

          E rivs i rin tal orli dal curt srcul
          entrnt sempri p ta la riva dulnt
          ca nsca dutl mal dal mont, grant e psul.

          Ahi, gjustsia di Diu! Cuj tgnian mint
          i nufs patimns e dolus chii jodt?
          Pars cjastiani cuss? dii i intint.

          Coma ca f londa uln ta chel stret brut22
          nd ca si rmp cun ch ca vn dal altri mar,
          cuss a convn chuch la zent si tegni lontant.

          Che ch a era p zent dal slit a era clar;
          da na banda e da laltra, signt furt,
          remennt pis cun un sfurs grant e clar,23

          a si sbatvin intr, e sintnt turt,
          ognidn si zirava e voltava ndavu,
          signt: Pars cuss tirchio? e Pars no, sturt!

          A si zirvin l ca era puc luu,
          dapardt par na banda e basta,
          e via cul sig plomp di dolu;

          alra si voltvin, sensa sosta,
          pal so mis srcul ta che altra gjostra.
          E j, cul cu cal steva mal e basta,

          dt i vevi: Mestri, fami 'na mostra
          da la zent ca  uch: soni dcjus clrics
          chej tonsurs a la nustra sinistra?

          E luj a mi: Dcjus sts a rin strbics
          di mns cuss tant in ta la so vita,
          che spis bnis maj ft no vvin24, scj lambcs.

          A vgnin z ben bajs, al  dita,
          cuant ca rvin in taj doj puns dal srcul
          indul che colpa contrria a ju smista.

          A rin, chscjus, prdis, che di tt pelus sul
          cjf no'n vvin, coma pur ppis e cardini,
          che crumros a rin, grant e psul.

          E j: Mestri, fra chscjus, ognidn tramaj,
          i vars j da cognosi qualchidn
          di chej che 'nfangs si sn di scju mi.

          E luj: Pensis strans ti s, ogni un:
          pa la vita gnoranta ca jua tant sporcjs,
          scurs dovents ads a sn, ognidn.

          A pararn via par sempri a f fracs:
          chscjus25 fu a vegnarn dal sepulcri
          cul puj siert, ei ltrs cuj cjfs spels.

          Il mal d e il mal tegni il mont pulcri
          a ghi cjlt, e mensn ta sta barufa:
          sdin se ca sdin, ji no ju mpulcri.26

          Ads ti js, fil me, ca no fn mufa
          i bens mets in man da la Furtuna,
          che di lot par chej la zent maj si stufa;

          parsche dut il oru cal  sot la luna,
          e cal  z stt, achistnimis strchis
          a no ghi zovars, nencja, po, a una.

          Maestri, dt ghi vevi, ads ti mi dis:
          Chsta Furtuna che tu tias minsont,
          s ca , chei bens dal monta n ta li sgrnfis?

          E luj: Puori creatris, cuant stont
          chi viscuanta gnoransae chist vi ufnt!
          Ads caps ben il me significt.

          Chl che dutl savej al  sempri prent,
          i cjlos ft al  e ghia dt la guida,
          cuss chogni partn togni part a v risplendnt,

          e la lus par dut compaj al fida;
          cuss cu li rbis bilis dogni d:
          al vu ca vegni ogniduna in tal mut spartida

          che ul sempri ferma no resti, di dn d;
          ma che da zent a zent e sanc a sanc
          sensa l impedimnt dal omp a zedi.

          Parsche la zent a vn s en j, flanc a flanc,
          segunt da la Furtuna il judsi,
          che platt al  comna bitan tal fanc.

          A no  contrast fra ic el vustri cognosi:
          chsta a prejt, a gjdica, e a prosegus
          a regn; pur altri dus a fn cuss.

          Li so permutasins a no n puis:
          la necesitt cori la f a furt,
          cuss spes zens a'n d' ca si mtin, e tntis.

          Chsta a  ch ca risif sempri tant turt
          encja da chej ca varsin da plaudla;
          a ghi dn colpa, lu, cun vus ca  dal sturt;

          Ma ic a  cuj bes; colpa non d ul:
          cun laltri prin creatris contenta,
          a si la gt a zir la so rodela.

          Ads zn j l che di piett an d tanta;
          z a cola ogni stela chen s a zeva
          cuant chj movt mi'eri, e al l p st viett.

          Zs irin atr dal srcul; ul si jodeva
          na fontana ca boleva e colava
          in ta un fosl che da ll vegneva.

          Ul na vura laga scura a rugnava
          e nu, znt davu di che onda cjalina,
          j i rin zs, paun troj chen bandal menava.

          Styx si clama sta zona paludoa;
          uch a cr sta puora roja, vegnnt j
          al pi di sta riva gria e pietoa.

          E j, che da ch i vuardavi fis la j,
          jodt i vevi zent nfangadan ta chel pantn:
          nus e cul muu che dcjus a tegnvin in j.

          Chscjus si malmenvin cu la man
          e cul cjf e cul pet e encja cuj pi,
          e a si sbranvin cuj dincj, plan a plan.

          Aloral bon mestri: Fil me bon, ch a 
           lnima di ognidn vinst da lira;
          ivuej pur che tu ti vgnis a crodi che

          sot da laga a  zent ca suspira
          e ca f bul chistaga fin parzora
          coma chel vuli a ti ds, l cal zira.

          Dal fangu a din:Vils irin na vura
          n ta laria dolsa chel soreli al legrs,
          roes dentri da rabia e malora.

          Ads  i sn ch malcontnsn ta scju fngus grs.
          Chist n27 a lu sgorgolin scju purs brs
          chen perula clara no tiu snts.

          Cuss da stu cragnus di post via isn zs.
          Tegnnsi tra la riva secja el mis,
          e vuardnt chej ca vvin in ta sta melma il singls,

          dongja di na tor i stvin rivnt ads.







Cjnt Otf
          Ji ds, znt ndennt, che amondi prima
          chi rivsin al pi di che alta tr
          i nustri vuj a rin z zs insima,

          nta che do flamtis chi ghi vvin jodt ntr
          e naltra che da lontn ni feva sen:
          se fadja a cjlighi'l vuli dintr!

          J, virs il mar voltt cul cu dut plen,
          dt i vevi: Chistu sl dia, e s cal rispnt

          chel altri fuc, e cujl ee ca lu mantn?

          E luj a mi: In ta londa sporcja belz tant
          ti pdis tu jodi chl ca si speta,
          sel fangu fumus no lu plata a stu punt.

          Na cuarda noa maj poct da s sata,
          ca cors via par laria finuta
          comchjiai jodt na nf pisuluta

          vign par aga virs nu, sta navuta,
          governada da doma un galet,
          cal sigava: Ti ss ch, nima bruta!

          Flegis, Flegis, nosta f tantl simit,
          dit al veva il me sir, in ta sta grota:
          ti nias doma pasntn ta chistu cat.

          Coma chl chel grant ingn al scolta,
          ca ghi stt ft, e al  dopo malcontnt,
          cuss Flegis: rabian daveva, e tanta.28
          Il me duca al era alr montt in barcja, atnt
          che j dopo di luj i ghi zs dentri;
          che plenaa era alr cun me prent.

          Dentri i sn entrs, cun me al centri,
          e sent a zeva la prua antica
          n ta laga tant di p che se vt a vs altri.

          Cuant ch'i pasvin la palt muarta par c,
          davnt di me mett si'era un infangt a plen
          che dt al veva: Prin da lora, se fatu c?

          E j a luj: Ji no resti, encja si vn;
          e tu cuj sotu, chi ti ss cuss brut?
          E luj: I soj un che dal planzi no si tn.

          E j a luj: Cul planzi e pur cul lut,
          sprit maladt ti ssn ta scju ledns.
          Ti cogns, encja s'i ti ss sprc par dut.

          Alrl schifus pojt'l veva sul ln li mans,
          mal Mestri, necuarzt, j a lu veva poct,
          dint: Cr j di ch cun chej altri cjns!

          Sbit dopo, il cul a mi veva 'mbrast,
          e bust pur, dint: Ti ss plen di sdegnu;
          beda ic29 che par te a si  ncintt!

          Chel l tal mont stt plen di orgliu;
          bontt non d ca imbielisi 'l so recurt:
          par chl stu dant tant furius al  ca j.

          An d tncjus las ads ca fn rigurt,
          che ch fasnt a stn doma pursits,
          lasnt di s stes un pens brut e furt.

          E j: Mestri, s chi mi la godars
          a jdilu a tufasin ta sta melma,
          prin di bandon stu lac nualtri stes.

          E luj a mi: Pn davnt ca si rema
          e ca si jt, e p ti sars past:
          gditi pur, po, chista granda brama.

          Sbit dopo i vevi il grant turmnt jodt
          che ft a veva di luj chista cragna zent.
          che Diu ncjam i ludi e ringrasi dut!

          Dcjus a sigvin: A Filp Arznt!
          E stu pur disgrasit di spirt fiorentn
          s stes si roeva, chel sacramnt.

          Altri no vi ds, dopo che ch last lu vvin;
          man ta lorlis sintt i vevi un rumu che
          costrt mi veva a vuard fs l chi zvin.

          Il bon mestri dt al veva: Ads, fil me,
          si visina la sitt dal nn di Dit,
          cu la so zent sria, che s tantan d.

          E j: Mestri, li so moschis, siai capt,
          l in ta la val i pl z ben jodi;
          rsis coma il fuc a sn, i soj prpit

          sigr.  E luj mi veva dt: Ben ti pdis crodi
          che l eterno bru li mostra rsis,
          coma chen ta stinfir ti psis ben jdi.

          Nu pur rivs i rin dentri da li fsis
          ca circndin che cjera sconsolada:
          dut di fir a pareva ca fsin ftis.

          Dopo vighi atr ft na granda zirada,
          rivs i rinndul che chl dal timn
          Vegnit fu, sigt al veva , che ch a  lentrada.

          Jods i'n vevi j p di mil tal puartn,
          plovs dal cjl, che rabiusa divin:
          Stu ch nol soma murt; par s ran

          al ee c ndul che dcjus murs i sn?
          E il me bon mestri ghi veva ft sen
          di volighi parl, sensa me visn.

          Alora calt a vvin l'lis dal so disdn,
          e dt a vvin: Vn tu, besu, sensa chl
          ca sia zardt di entrn ta stu tern.

          Cal torni besu, chel mt, se di f chl
          al s e bon al ; che tu ch ti restars
          chen ta stu troj scur compagnt ti'as stu strambl.

          Pensa ben, letu, a cuant che ji mi dispers
          al sun di che perulis maladtis,
          che poura i vevi di rest frai dans.

          Bonl me duce, che p di vltis
          sit ti mias tegnt tant cont e libert
          da gran dificults, can dera tntis,

          nosta lasami, i i dt, cuss disft;
          e sel pas pn davnt a ni  proibt,
          tornn ndavu pal troj che ch nia ment.

          E chel sir che fin ch mi veva sistt,
          dt mi veva: Nosta temi, che il nustri pas
          nisn cjinilu al pl: da Tal, po, ni  dt.

          Ma stami atnt, el sprit strac chi ti s,
          tenlu s e nudrslu di bon sper
          che j no ti lasarin ta stu mont bs.

          Cussl v, e besu l i soj cal era
          il me dols pari, e ji restin forsi,
          chel si el non tal cjf mi fvin guera.

          Masa lontn i eri par chi lu sintesi,
          ma luj ul cun lu tant a lunc nol era stt:
          e dentri ognidn al era svelt tornt a mtisi.

          I nustri versris li purtis ghi vvin siert
          in mua al me sir, che fu al era restt,
          e virs me vegnt al era cun pas modert.

          Cuj vuj par cjera e li sis che mostrt
          no vvin baldansa dt al veva suspirnt:
          Fu da sti puori cjis mian siert.

          E a mi: Tu, pars chi mi rabii tant,
          nosta vej poura, che ji vns sta prova,
          che lu dentri a ltin tant, ma tant.

          Sta so tracotnsa no  miga nova;
          belz a ln uadan ta puarta p nota30,
          chencja ds, sensa cjadens a zova.31

          Insima di ic ti jdis la scrita muarta:32
          e z da ch di ic al vn j pa la riva,
          pasnt par chej srcui sensa na scorta,

          un tal che par luj dut virt ni vegneva.







Cjnt Nonu
          Chel colu vil che di fu mi veva tocjt
          jodnt il me duca torn indavu,
          pitst dentri di s si veva ritirt.

          Si'era a colp fermt, comun cal snt rumu,
          pars chel vuli nol mena tant ndavnt
          in taun scr e caligu d'un cuss gros spesu.

          E pur a nu ni tcja vinsi lotnt,
          tact al veva, si no...Tal33 si veva ufrt:
          Oh, chaltri al rivs i vors cuss tant!

          Ben jodt i vevi comcal veva platt sbit
          il scuminsi cun altri cal veva dita,
          ma divirs di chl che primal veva dt;

          ma la poura nol veva podt evit,
          pars chji ghi devi a la perula rota
          p pis si no a chs cal veva dopo dita.

          In tal font di chista conca puareta,
          no vgnia maj j nisn dal prin scjaln
          che par pena di sper p no ghi speta?

          Cuss ghi vevi domandt; e luj: Mo i jodn,
          al veva dt: a no cpita spes che un di nu
          al cjamni l ndul che nu i zn.

          Naltra volta, a  pur ver, i soj vegnt ch j,
          cativt da la Eritn, che stra,
          chen taj curps a riclama i spirs da las.

          Da puc mieri da la cjr libert via,
          che ic mi veva ft entr dentri di chel mur,
          par mtighi un spirt dal sercli di Giudia.

          Chl al  il post p bas e il p scur,
          el p lontn dal cjl che dut al zira:
          isaj ben comcal cr; per st ben sigr.
          chista palt, che tanta spusa a suspira,
          a circonda sta doloroa sitt
          nd chi no entrarn p sensira.

          Di p al veva dt, ma in mins no mi restt,
          pars chel vuli a siera z voltt
          e che tr da la pican bora vuardt,

          nda ca si rin alsdis, rbis da mat,
          tre nfernl friis di sanc macjdis;
          che forma feminl a vvin, el t;

          nglusdis arin ddris bilis vrdis
          cun madrs invensi di cjaviej, e sbis,
          ca sbuigvin ta che frons tant firis.

          E luj, che ben al cognoseva sti srvis
          di che regina che tanta lagrima,34
          Vuarda, dit al veva, sti blvis dErnis.

          Chista sinistra la Megera;
          ch che a destra a plns a  Alt;
          tal mis, al veva fint, a  Tesifona.

          Cun lngulis a si sgrifvin il pet;
          a sbatevn li mans e a bestemvin il alt
          che par timu mi eri strinzt al pot.

          Medua a vn ben, ei lu farn di smalt,
          a divin sti stris vuardnt in bas:
          maladt chel Teso, el so aslt.

          Vltitin davu e tn i vuj siers;
          che sel Gorgon si mostrs e tu ti lu jods,
          torn no si podrs pn taj nustri pas.35

          Cuss dt al veva il maestro; e luj stes
          mi veva zirt, e bastt no ghi vvin li me mans,
          manglust al veva cun li so mans li ms.

          O vultris chi vis ul i intels sans,
          mirit la dutrina ca sinfonda
          sot il vel daj vers chi stis lent e strans.

          Zl vegneva s par sta sporcja donda
          un grant fracs di suns, plen di spavnt,
          che trem al feva ogni sponda;

          nol era stt ft daltri che da un vint

          scjaldinus, par via di contrari pasins,
          cal fers il bosc e, znt cuss fant,

          brghis al romp e sbt via cun scju soflns;
          cuantriis ca si d, znt via polvarus,
          fant scjamp bstis e pastus daj mons.

          I vuj mi veva vierzt e dt: Ads ti vus
          indres i vuj virs che splum antica
          par la via, l chel fun al  p sindius.

          Coma rnis cuant ca jdin madrs c
          o l, da laga a sparsin dtis
          en ta la cjera a si vn a plat;

          jodt alr iai tantnimis distrtis
          scjamp via di front di un che cul pas
          il Styx al scjavasava a gjmbis stis.

          Dintr dal cjf a si sclariva chel gras
          di calgu cu la man cal menava spes ndavnt;
          altri a non dera ca lu disturbs.

          Da la s, si s, al era vegnt stu sant;
          voltt mi eri al mestri, ca mi veva ft sen
          chi stes cujt e chi mi inchins tant.

          Ahi cuant ca mi pareva plen di disdn!
          A la puarta al vn; e cun che bacheta
          a la virs, coma ca no vs vt ritn.

          O cass dal bon cjl, zent maladeta,
          al veva luj dt in ta lorbil entrada,
          nduli cjoliu sta rogansa bruta?

          Pars punt cuntra chl chel alt al  manda,
          il fin dal cual nol pl maj vign fermt,
          e chea vltis p dolu ncjam vi d?

          Cuntra'l destn no ee 'nvn che un il cjaf al sbt?
          Chel Crber vustri, chognnl recuarda,
          al  ncjamn barba e'n gola ben spelt.

          Si veva dopo voltt virs la strada lorda,
          sensa fani motu, ma dut soment
          a unomp che ben altri rbis al vuarda

          che chl di che zent ca ghi st l davnt;
          e nu i pi movt i vvin virs la cjera,
          sintnsi sigrs dopo chel parl sant.

          L i rin entrs sensa rabia o guera;
          e j, chi vevi prpit tanta gola
          di jodi s che sta fortesa a siera,

          apena entrt, vuardt i vevi c e l;
          e a ogni man jodt i vevi un grant prat
          che n dolu n grant turmnt al veva ul.

          Coma che al Arli daun Rodn stagnt,
          e coma a Pola, visn dal Cjarnr,
          l che da lItalia a tn il cunfn bagnt,

          dut al  doventt un grant sepulcrr,
          cuss a era chn ta dtis li bndis,
          doma che ch dut a era tant pi amr;

          di tmbis e flmisn dera tntis,
          e ogni tomba li flmis a bruvin,
          cuss chel fir al era mol e pront paj fbris.

          Ducju i so cujrtis a si vierzvin
          e a mandvin fu pietus lamns,
          che da puars e ufinds a parvin.

          E j: Maestri, cuj a soni che zns
          che, soterdis dentri di che tmbis,
          a si pl sinti ca sn di dolu plens?

          E luj a mi: Cha sn i ereirchis
          cuj so dispuj di ogni stamp, e ben
          p chi ti crdis a sn li tmbis crghis.

          Ch smil cun smil sotert al vn,
          e i monumns a sn p e mancu cjals.
          Di z a man destra a mi veva dopo ft sen;

          e  pass i rin  tra i martrs e i murs als.







Cjnt Dcim
          A z par un troj segrt a si era 'des mett,
          tra i murs da la cjera e i seplcris,
          il me mestri, e j davu ghi eri zt.

          O msima virtt, che par scj srclis gris
          ti mi mnis, dt ghi vevi, com ca ti pls
          prla e sodisfa i me deidris.

          Chej chen ta sti tmbis a sn distirs,
          si podarsia jdiu? A sn z alss
          ducju i cujrtis, e da nisn bads.

          E luj a mi: A sarn dcjus siers
          cuant che da Joseft36 cha tornarn
          cun chej curps che la s a sn sts lass.

          Il so simiteri da sti bndis aan
          chej che cun Epicuro a sn buts,
          che nima e cuarp murs al stes timp a fn.37

          Per a la domanda chi ti mi fs,
          ch dentri ti sars sbit sodisft,
          coma pur il deideri chi ti mi ts.

          E j: Bonl me duca, i tn spostt
          da te il cu me doma par dii puc,
          e tu a chist ti mias ben prepart.

          O, tu, Toscn che par la sitt dal fuc
          vf i ti vs cul parl cuss onst,
          resta pur cmut uchn tal nustri luc.

          Dal to mut di tabaj a si caps prest
          in ta cual nbil pas chi ti ss nast,
          che a chl forsi ghi soj stt masa molst.

          Stu sun al era sbit ben clar fu vegnt
          da na tomba, ma ji mi eri visint
          paurus al me duce, e l mi eri tegnt.

          E luj a mi dt: St fer; se tu ft?
          Jt l che Farinata sia alst s:
          ti lu jodars dut ads cal  levt.

          Ji lu vevi z cuj me vuj fist s;
          e luj si levava cul pet e cu la front
          coma se cul infir a la vs tant s.

          E svelt cu li so mans il duca, e pront,
          tra li tmbis poct mi veva virs di luj
          dint: Di s chi ti ghi ds, tn ben cont.

          Rivt api da la so tomba, i so vuj
          fist mi vvin, e dopo, un bil puc sdegnus,
          domandt mi veva: I to parincj a soni cuj?

          J chi eri di ubid dut bramus
          nuja no ghi vevi platt ma dut vierzt;
          alora li sis al veva alst e la vus;

          Cuanta rogansa cuntra di me caan vt,
          al veva dt, e cuntra i ms e la me part;
          cuss che do vltis juai mands fu dal dut.

          Buts fu s, ma a sn torns da ogni part,
          ghiai dt, luna e laltra volta;
          ma i vstris a noan ben capt che art.

          A chistu punt, da la tomba discujrta

          jodi si veva ft di naltri spirt la mua:38
          in zenogln al era, visn di nombrena p alta.

          In ziru al veva vuardt, cun laria curioa
          dun cal voleva jodi sieri besu;
          e dopo vej cunsumt il curio,

          planznt al veva dita: Se tal tant neri dolu
          di sta pren ti vs par altesa di inzn,
          me f ndul cal ? Ltu last fu?

          E j a luj:  Dut di besu i no vn:
          chl cal speta l, par ch a mi mena,
          che forsil vustri Guidol vevan disdn.

          S cal dieva e la so granda pena
          mi vvin zl nn di stu ch sugert;
          ma la risposta, po, a era cuss plena.
          Levt s a colp, al veva sigt: S tu dt?
          Ds s! Al  vt? Nol ee pn vita?
          Il dols lumn daj so vuj nol vn p fert?

          Cuant che rindt si veva cont dal eit
          che j ft i vevi prin di rispndighi,
          colt al era l che par sempri al resta.39

          Ma chel altri dal cu grant, sul s chi ghi
          vevi dita restt al era, cul stes aspit,
          sensa motu, roba da no crdighi;

          e al era sbit torntn ta chel prin sogt,
          Se lu a sn bis,  al veva dt, di torn,
          chl a mi da p turmnt di chistu lit.

          Un sincuanta vltis sjodar mpij
          la mua di che siora che ch a regna,40
          e'i ti savars cuant pis cal l torn.

          E se maj il mont dols a ti impegna,
          dmi: Pars sonu sempri cuss spiets
          cuntra i ms in ta ogni so lagna?

          Alr j a luj: Il turmnt el grant fracs
          caa ft lArbia di ros colorada,
          prpit cuss a fn fn taj nustri pals.

          Vnt scjastl cjf e dt na suspirada,
          Uch no soj stt doma j, al veva dt;
          cun ran cuj ltris i soj zt in strada.

          Ma doma ji soj stt, l cal  sufrt
          ognidn pal mal da la puora Firensa,
          chl che tant al  lott pal so dirt.

          Pal ripo da la vustra siminsa,
          i lu vevi pret, liberimi da chel dbit
          cal tn duta ngropada la me sinsa.

          I snt chi sis bon djodi, siai ben capt,
          s chel timpl var cun lujn davnt
          ma il prent no lu cognosis sbit.

          Nui jodn, comchl che di lustri non d tant,
          li rbis, al  dt, ca ni sn lontnis;
          che tant ncjaml risplntl duce p grant.

          P ca si visnin o ca sn, pa sn vnis
          pal nustri ntelt, e saltri nol vn,
          nujai savn da li rbis umnis.

          Per ti ps cap chi no vn l inzn
          di podej cognosi p lontn di chel punt
          cuant che il futr siert ni n plen.

          Alora, coma par colpa me compnt,
          dt ghi vevi: Diighi duncja a chel colt
          chel so frt al ncjam cuj vifs, apnt;

          e se puc f al rispundi mut i soj stt,
          fighi savej chi luai ft belz pensnt
          tal mut sbalit chi mi vis puc f spiegt.

          E zl me mestri mi zeva clamnt;
          che ji ghi vevi pret al sprit p a man
          cal dis cun cuj cal era ln davnt.

          Dt mi veva: I soj ch, l che p di mil a stn:
          che dentri al  il secnt Federic,
          el Cardinal; i ltris ul iu lasn.

          Si veva pojt j, e j virs lantc
          poeta i vevi voltt i pas, ripensnt
          a chel parl ca mi era part nemc.

          Movt si veva; e dopo, cuss seguitnt
          mi veva dt: Pars sotu cuss stupidt?
          E j i ghi vevi ben rispundt, znt indavnt.

          Tn cont di s che la to mins aa capt
          cuntra di te, chel sviu mi comandt.
          Ads speta ch, al  dt levnt il dit:

          Cuant chen front dal dols raj ti sars rivt
          di ch41 chel vuli bil a  cal jt dut,
          da ic ti savars nd chi ti ss avit.

          Un puc dopol pi a sinistra al veva mett:
          lastl mur i vvin ei rin zs virs il mis
          par un troj cal zevan ta na val chjodt

          i vvin che da but fu mi feva 'ds.







Cjnt Undicin
          In tal orli di un rivn alt e salvadi,
          plen in ziru di grandi piris spacdis,
          scjps p crudej i rin rivs a jodi;

          e chn ta che orbilis sofldis
          da la pusa chel burn s al buta,
          jodt i vvin da visn tra i cujrtis

          chl dun grant sepulcri cun s sta scrita
          ch: Anastai papa ji prots,
          giavt da Fotin da la via dreta.

          Prima di z j, da spet ni convegnars
          par abitu un ninnl nustri nas
          al brut odu; dopo da 'mpuartani no vars.42

          Cussl mestri; e j: I sarn compenss,
          ghi vevi dt, sercjnt chel timp nol finisi
          pierdt. E luj: Coma me penst tias.

          Fil me, nenfra scju claps a sn da notasi,
          di nuf al veva tact, tre sirculs
          che p stres a si fn cul p sprofondasi.

          A sn dcjus plens di spirs malads e brus;
          ma par che uch ti basti doma la vista,
          caps pars che a ristrnzisi a sn zs.

          Ogni malsia che diun cjl a cjata,43
          a  coma fin lingjria, e ogni fin tal,
          par fuarsa o imbroj, zent mal a f st.

          Ma parsche l imbroj al  dalomp un mal,
          a Diu tant ghi displs, che par chl sot
          imbrojns a stn patnt dolu fatl.

          Daj violnsl prin srcul al  plen, i crt;
          ma parsche violns si virs tre persnis,44
          in tre zirns al  dividt, cuss i lu jt.

          A si pl a Diu, a s, e ai ltris
          fighi violensa; a lu, i ds, e a rbis ss,
          coma chi ti capirs da s chi ds.

          Murt violenta e fer p ca si ps
          al prsin si ghi d, en tal so vej
          ruvnis, incndios e un rob al ingrs;

          cuss i sasns o chej ca sn crudej,
          chej ca gustin o ca fn preda, torments
          tal prin zirn a vegnarn chej.

          Da s stes a psin i mis vign cops
          o danegji so bens; man tal secnt
          ziru nol vll pentsi di scj dans,

          no mpurta coma ca si prvin dal mont,
          o a zjn di scomsis e a pirdin s caan,
          oa plnzin l chel spirt al vars dsighi gjocnt.45

          Z cuntra di Diu a si pl e fasi dan,
          o maledilu o pur negalu cul cu,
          dint: di bontt so tal mont i sercjn invn;

          ma al sigila il zirn minu
          cul so sen tant Sodoma che Caorsa,46
          e chl cal bestema Diu dentri e fu.

          L imbroj, cal beca ognuna cosiensa,
          l omp usl pln ta chl chin luj si fida
          coman ta chl che di fidasi nol usa.

          Chista maniera di truf a juda
          a copl vncul dal amu naturl;
          duncjan tal srcul secnt a si nnida

          lipocriia, il lusing, encjal
          rob, magis, falsits, rufian,
          simona, barat e altri mal.

          Altri maniris l amu a fn ruvin:
          chel naturl e chl chen p si zonta,47
          cal cra che fede specil e buna;

          par ultin, tal srcul minu, l cal st
          il centri dalunivrs e Dit pur,
          ognn cal trads sempri ardnt al resta.

          E j: Mestri, amondi clar e sigr
          Al l to raon, e ben ti fs clar
          stu burn e il ppul cal tn tant dur.

          Ma dismi: chej di chel fngu paludr,
          malmens dal vint e che la ploja pur a sbt
          ca sincntrin cun parl tant amr,

          pars no dentrin ta la rovana sitt
          a vgnini, se Diul vu, cuss puns?
          e s'a nol vu, parsl ja ognidn li butt?

          E luj a mi: Il devi tant a mi stups,
          dt al veva, dal to inzn di l cal era;
          che la to mins a n taltri, ben lu caps.

          tu ben prent che sesin intera
          ndul che la to Etica a trata
          di che tre rbis48  chal Alt ghi fn guera:

          incontinensa, malsia, e mata
          bestialitt? E comche lincontinensa
          Diu mancu a ufnt e mancu  colpaa parta?

          S'i ti consderis ben sta sentensa,
          e s'i ti tns in mins cuj ca sn chej
          che las di fu a fn penitensa,

          tjdis che scju traditus volentej
          a lsin, e pars che cun puc fastidi
          la divinvendeta a ua i so marcej.

          O soreli chi ti snis ogni mal jodi,
          ti mi contntis tant cuant chi ti rislvis,
          comcuant che, no savnt, dubit i podi.

          Encjamn davu i vuej chi ti trnis,
          dt i vevi, l ndul che uriaa ufnt,
          secnt te, la divin bontt, el grop ti dsfis.

          La filoofia, mi veva dt, se ben sintnt,
          a no deriva doma da una part,
          comche la natura a cji la so curnt,

          ma dal intelt divn e da la so art;
          e se ben che la to Fiica i ti js,
          alinsi ti notars, sensa turt,

          che la vustrart, la natura, cuant ca ps,
          a segus, comchel mestri al fl student;
          a Diu la vustrart a  comche gnesa ghi fs.

          Da chisti dos, se tu i tias prent
          la Gnei dal prinspit, a convin
          ca  miej tac a vivi e a vans la zent;

          e pars churia altra viaa tn,
          tant natura che ch ca ghi st davu
          a dispresa, en taltri a spera in ben49.

          Ma vgnimi davu, che di ch iai gust z fu;
          che i Pes a sltin sn tal orint,
          e lOrsa di st s cul Coru a vu,

          e al scjaln ln davnt ghi fn front.







Cjnt Dodicin
          Al eral post alpn nd che z j pal rivn
          si podeva e, par altri che l al era,50
          ognidn al era par poura plen di causin.

          Comchen tal flanc na frana intera
          che di c di Trent l Adige a veva sbatt,
          o par taramt o par mal sostn di cjera,

          che dinsima dal mont, nd ca si veva movt,
          fin a bas a era la rocja fracasada,
          che da las cualsasi'l sars vegnt;

          cussl burn cu la so bruta strada;
          en tal orli di chel turmnt di rocja
          lorbil bstia51 di Cretaera pojada,

          che concepdaera stada da la falsvacja;
          e cuant che jodt ni veva, se stesa si veva muardt,
          comchl che dentri al  la rabian clcja.

          Il me sviu ghi veva sigt a chel brut:
          Crjtu tu che chl sedil duce dAtn,52
          chl che tal mont la murt tia dt e uch mett?

          Via di ch, bstia: che chl che chl vn
          nol e stt maestrt da la to su53
          mal vn par jodil vustri sufrn plen.

          Coma chel toru cal vn last z fu
          al stes timp ca ghi stt dt il colp mortl,
          salts al f ma nol s s cal vu,

          cussl Minotur jodt i vevi, cul stes mal;
          ma chl, atnt, sigt al veva: Cr tal pas:
          intnt cal  in furia, a  miej tacl cal.

          Alr paj pierns tact i vvin a zn bas,
          stnt atns, pars che spes si movvin
          cuant che pis nufs ghi vegnvin ntr pojs.54

          Pnsitu tu, dt al veva 'ntnt chen j i zvin,
          forsi a sta ruvna caa da vuardin
          lira che domt i'ai di chel mostru Cretn?

          Caps chistu: cuant che, belz a  cualchi  n,
          che vegnt i eri jn ta stu bas infir,
          sti rcis no vvin encjam ft stu dan;

          ma sigr a  che puc prima (chistul  pur ver)
          cal vegns chel tal55 che na granda preda
          ghi veva cjlt a Dit in ta chel srcul primir,

          da dut atr la val sporcja e fonda,
          tremt a veva chj penst i vevi chel univrs
          al sints amu, che par chl an d che avonda

          a crdin che al cos il mont spes ghi v virs;
          e a chistu punt chista rocja vecja
          a  rodolada j a  in sens invirs.

          Ma vuarda la j a val, ca sjt encja
          chel grant flun di sanc chen chl al buls
          chl che di u violensa al altri si macja.

          O voja svurba e friis mtis
          che tant ni spironejnn ta sta vita curta,
          en ta laltra ogni dant tant al surfrs!

          Na gran fsa jodt iai bigulota56
          coma ch che dutl plan a imbrsa
          second s che dt a veva la me scorta;

          e tra ic el pi dal rivn, na fasa
          di centurs a filava, di frcis arms
          comchen tal mont a uvin z a cjasa.

          Jodnt chi vegnvin j, si sn ferms
          e da la so filan tre fu a sn vegns
          cun rcos e frcis belz prepars;

          e da lontnl prin sigt al veva: N ta stu bus,
          par cual sufr i vegniu j da las?
          Diit a colp oi vi cpi, intinds?

          Il mestri dt ghi veva: Ghi rispundn n
          a Chirn, che dongja i jodn luj stes:
          mal tia zt la voja che las spes a vn s.

          Dopo mi veva tocjt e dita: Chl al  Ns,
          che murt al  pa la bila Deianra57
          e di s vendict sia da s stes.

          E chl di mis, che al pet a si mira,
          il grant Chirn al , che nudrt al veva Achl;
          chel altri al  Fol, che stt al era plen dira.

          Atr da la fsa a vn a mil a mil,
          saetnt li nimis vagabndis
          ca tntin di bandon 'l orbil al.

          Visins si rin a li firis snlis:58
          Chirn cjltl veva na frcia, e cul so cul
          la barbal spartiva da li moslis.

          Libertl bocjn dal barbus ostcul,
          dt ghi veva ai so compis: Vi siu necurs
          che s che chl davul tcja al mufn ta stu srcul?

          Cuss no psin f i pi dai murs.59
          El me bon duca, che z zt ghi'era dret,
          l che omp e neml uns a rin furs,

          rispundt al veva: Al  ben vf, ea stu puart
          mostrighi a mi convin la val scura:
          necesitt ch ni custrns, nol dilt.

          Last l alelia par nustra cura,
          tal60 consegnt mi'a chistu cmpit nuf:
          a nol  lari, n j nima lara.

          Ma par che virtt pa la cual i muf
          par chista strada salvdia i me pas,
          dani un daj ts, che ads no si muf,

          ca ni guidi al di l daj poscj sangans
          e cal prti stu ch fin l insima,
          ca nol e spirt e svual nol pl cuj so bras.

          A si veva Chirn voltt virs chej di prima
          e a Nes ghi veva dt: Volta e gudiu
          e protiu se naltri scjp vi ferma.

          Cuss, ben compagns si rin movs la j
          lunc l orli dal lac cal boleva dut ros,
          e i buls a sigvin O Diu!

          A rin sot fin ta li sisn ta stu pastrs;
          el grant Centur al veva dt: Chej a sn tirns,
          chen tal sanc en tal vej ft a n li ss.

          Ch a si lamntin daj so crudej dns;
          ch al  Lesandro e Dioniol fir,
          che a Sicilia dt ghi'a tncju brus ns.61

          E che front caa il so pl cuss ner,
          al  Asoln; e chelaltri cal  blont,
          al  Ubs daj stis che, comca  prpit ver,

          distudt 'l  stt dal fistri s tal mont.
          Alr mi soj voltt al Poet, cal  dt:
          Chistu adsti prin e jo ti soj secnt.62

          Puc pn davntl Centur si veva 'nsert
          in tana zent che finn ta la so gola
          a pareva che fu a vegns da stu lcuit.

          Nmbra mostrt ni veva in banda, besola,
          dint: Chel l al  'mpirt in tal templi di Diu
          chel cu chel Tams ncjam nol mola.

           Dopo, zent che fu dal flun, i jodevi la j,
          il cjf e dut il so pet a tegneva,
          e di lu, tncjus rivt i eri a cognsiu.

          Cuss, puc a puc, p bas a si feva
          chel sanc, cuss cal scuetava doma i pi;
          alr encja nu visns dal pas si zeva.

          Comche da sta part pusbil jodi ti
          chel bul che sempri al v calnt,
          dt al veva il Centur, tias pur di crodi che

          da staltra, puc a puc, si st visinnt
          il so font, indul che , tnlu ben prent,
          che infm di tirnia a gems tant.

          La divin gjustsia c a v spunznt
          chel tila chel mont tant al  flagelt,
          coma Pir e Sest; e a v in eterno molznt

          il lagrim, chel bul a ghia molt,
          a Rinier da Cornet, a Rinier il Mat,
          che a li strdis tanta guera ghin ft.63

          Dt chistu, voltt si veva el spls  ripast.







Cjnt Tredicin
          Ns a nol era ncjam par di l rivt
          che nultris entrs i rinn ta un bosc
          che da nencja un troj al era  segnt.

          Fuis vrdis non drin, ma di colu fosc;
          nencja brghis lsis, ma gropolis;
          mils non dera, ma bachtis cun tosc:

          a no n brsis cuss spinis e dnsis
          chej nemaj salvdis chen diu a n
          tra Cecina e Cornet64 che cjris cultivdis.

          Ch li bruti rpis65 il so nit a fn
          ca vvin scorst da li Strofdis i Trojns
          cul avs ca veva da rivighi un grant dan.

          Cun llis lrgis e mis e cuej umns,
          sgrnfis taj pi, e pnsis plumis,
          a si lamntin in ta chej rbuj strans.

          El bon mestri: Prin che pn dentri ti zdis,
          caps che ads ti ss tal secnt zirn,
          tact al veva a dismi: e l ti rstis

          fin chi ti rvis talorbil savoln:66
          per st tnt; l ti jodars rbis
          che peu di s ca si crodars a sn.

          Dapardt a pareva ca vegnsin lgnis,
          ma i no jodvin nisn ca li feva;
          fr i eri restt, cu lidis cunfunddis.

          Chji vs crodt i crt che lujl crodeva67
          che li vus a vegnvin fu da sti brghis
          da zent che da nultris si platava.

          Mal mestri al veva dita: Se tu ti spchis
          una da li frascjtis che l a stn,
          i pensis tos a vegnarn dcjus sclars.

          Alr un puc ndavnt slungjt i vevi la man,
          e cjlt da un grant rbul na braguta;
          el tronc sigt68 al veva: Pars stu dan?

          Cuant chensanganada a era sta frascjuta,
          dt al veva di nuf, Pars chi ti mi spchis?
          Dal to spirt la piett a ee dut suta?

          I sn sts mis, e ads i sn plntis:
          la to man p buna stada a sars
          encja si fsin sts nimis di sbsis.

          Coma che se un stec vert da bru ti vs
          ta na banda, laltra lagrim tjodars
          el alsasi dal vint cjul la fars,

          cuss da la stecja rota in tal momnt stes
          sanc e perulis fu a sghisvin; e ic j
          mi era zuda; e j fer, comche vt poura i vs.

          Se lujl vs crodt prima di col j,
          il me sviu al veva dt, purnima,
          chl che contt i i tal me libri las,

          a no ti vars la man pojt insima;
          ma mi fadja cap coma chi ghiai ft
          f roba me par me dura, e no doma.

          Ma nvnsi di fighi tegnil to venc curt,
          dsghi di te, chel to onul rinfrscj'
          in ta chel mont las cuant cal sar tornt.

          El tronc: Il to dols dii ben lu pescj';
          i no ps tai; i speri ca no vi pei,
          pars chun puc a ran minvscj.

          I soj prpit chl che li do clafs i vevi
          dal cu di Federic, e liai doprdis
          siernt l, vjerznt l, comchi volevi,

          el segrt ghii cjlt a cuai ducju i mis:
          fede ghii partt al glorius ufsi,
          cuss tant chn sufrt i me pols e durmds.69

          La trojuta70 che maj da chel ospsi
          di Sear a veva movt i vuj putns,
          murt comn, e daj pals dai grancj vsi,

          a vevanflamt cuntra di me dcju i spirs malsns;
          che nflams a vvin tant inflamt Augst,
          che i me miej onus cambis si rin in malns.

          Il sprit me, par via di un spresnt gust,
          crodnt chel mur mi cjols dal disdn,
          ingjst a mi veva ft cuntra di me just.71

          Par li rads nvis di chistu pur len,
          vi zuri che dislel no ghi soj maj stt
          al me sir, che donu al era cuss plen.

          Cuant che un di vun tal montl sar tornt,
          che cunfurt ghi dedi a la memoria me, ca snt
          encjam il colp che linvdia ghia dt.

          Tat al veva, e dopo: Al st tant,
          dt mi vea il poeta; nosta pirdi il momnt;
          ma prlighi se cuss tias in mint.

          Alr j a luj: I sars p contnt
          s'i ti ghi domands tu se chjoi vors;
          joi no pl: masa piett i snt al momnt!

          Cuss al veva di nuf tact: Sel omp al fs
          di so volontt s chi ti ghi domndis,
          sprit incarcert, gust a si vars

          s'i ti dis comche lnima suns
          a chiscju lencs; e dini, s'i ti ps,
          se spirs da rbuj cuss a sn maj parts.

          Furt alr soflt al veval tronc, comchi tjs,
          e convertt chel vint in ta sti perulis:
          Contavi i ps s che ben i cogns.

          Cuant ca partsin lnimis fercis
          dindul che stdis a sn disradidis,
          tal srcul sitim da Minos a sn manddis.

          A clin tal bosc, e non ta bndis sielzdis;
          ma l ndul che furtuna li distira,
          a btin coma blavan ta li sdulis.

          Da frosc ognuna a doventa planta salvdia e dura:
          lrpis, che dopoa si mngin li so fuis,
          a cuin dolu che fu a lsin na vura.

          Coma lltris i zrin ta li nustri slmis,
          ma nencjuna a podar rivistla;
          che vej li rbis a no  just chi vn distrudis.

          Ch li strasinarn, e dentri ta la
          selva a sarn i nustri curps mpicjs,
          ognn tal rbul da la sombrena crudela.72

          Nultris irin encjam al tronc les,
          crodnt che Pieri altri al vols dini,
          cuant che surprinds daun grant rumu irin sts,

          coma chl chin maniera smil vign
          al sntl cinghil e la cjsa dal so post,
          e al snt da li bstis e frscjsl grugn.

          A stu punt, da la me sinistra, pitst
          nus e scravagns, doj a scjampvin furt,
          el bosc dut a distruvin, pur post.

          Chel davnt al veva dt: Vn ch, vn ch, O Murt!
          El altri, ca pareva che masal tards,
          al sigava: Lan, mancu svltis in gran part

          li to gjmbis no rinn tal gjostr dal Tops.
          E cuant che forsi p no ghi la podeva,
          luj e un bart a si rin ingrops.

          Par davu di luj il bosc simpleniva
          di cgnis nris, bramis e, cornt,
          com levriris che un, cjasnt, al molava.

          Ta chl calera colt j mett ghi vvin il dint,
          e sbrant lu vvin un toc a la volta,
          e via strisint a vvin ogni so toc dulnt.

          Alora cjapt par man mi veva la me scorta
          e partt l di chel bar cal planzeva
          invn pal sanc di ogni ramasa rota.

          O Jcu da SantAndra, al dieva,
          s ti ja zovt uami da ripr?
          Colpa me se la vita to puc di bon a veva?

          Cuant chel mestri ghi era li visn, clar
          ghi veva dt: Cuj ritu che par sti ferdis
          ti sflis cul sanc stu cjacar penus? Ds clar.

          Alr luj: O nimis che rivdis
          i sis a jodi la strage imorl
          da li me frscjs da me stes sbregdis,

          cjolilis s da chel bar cal st tant mal.
          Ji soj da la sitt che cul Batista73
          cambit a  il prin parn, e chel tal

          cu la so art sempri la far trista,
          e sa no fs pars che tal Punt Vecju
          di luj a resta ncjam un puc in vista,

          chej sitadns che rifta a ln dal j
          su la sinia dtila vansada,
          invn par rifala si varsin dt s.

          E la me cjaa i vevi'n in frcja74 cambiada.







Cjnt Cuatordicin
          Sicomche lamu dal me post di nsita
          mi veva'l cu strenzt, cjapt s i vevi li ramsis
          e'ndavu torndis a chl in fin di vita.

          Sbit rivs i rin l ca si sparts
          il secnt zirn dal ters, e indul
          che dal Just sjdin li orbilis rdis.

          Par ben mostr li rbis ca rin l,
          i diaraj chi rin rivs ta un grant prat
          cherba verda non daveva, nencja zala.

          Dal bosc dolorus al l prat atr ghirlandt
          coma chel bosc al  dal grant fost:
          chn talorli dal spls i vvin i pas fermt.

          Par dut a era savoln sut e mpact
          el post ghi someva tant a chl che
          sot daj pi di Catn al era stt pestt.75

          O vendeta di Diu, cuant timu che
          vign ti ghi fs a ognn cal ls
          chl che dut manifst stt a mi !

          Tanti nimis ndis jodt i vevi, e chs
          in mut mierbil a planzvin
          e ognn a pareva chel stes sufr nol vs.

          Cers di lu su la schena si distirvin;
          altra zent si sintava dutatenta,
          e ltris pur sempri a si movvin.

          La zent chenziru a zeva a era tanta,
          e mancu ch che sdrajada a era al turmnt,
          ma peu di dut a stvin chej da la lengata.

          Cun col lent, su dutl savoln presnt
          a plovvin fldis infogdis,
          coma di nif in ta li lpis sensa vint.

          Comche Lesndri in ta che bndis cjldis
          da lIndia jodt al veva nsima daj so fans76
          fin in cjera flmis col sldis;

          che par pestas mets si rin, visns e lontns,
          luj e li so schiris, par chel vapu
          si distuds prin cha caul zs altri dans;

          cussl vegneva j l eterno calu;
          el savoln al impijva comla lescja
          sot l asaln, el radoplaval dolu.

          Sensa maj ripo aera lintrescja
          da li puri mans, che chej fucs p visns
          via a scjasvinche arsra frescja.

          Scuminsjt i vevi: Maestro, tu chi ti vns
          duti li rbis, fu che ognn demoni furt
          chjodt i vn al entr e chencjam ni sn in mins,

          cujl ee chel grant ca par ca no si vedi necurt
          dal fuc, sdrajt comcal  e cul vuard brut,
          ca no si rnt nencja la ploja, che tant a rt?

          E chel stes che cont si veva ben rindt
          chj ghi domandavi al me duca di luj,
          al vevafreysty sigt: Vf e murt: il stes i soj in dut.

          Se Gjove al stracal so fbri77 da cuj
          tant infastidt cjlt ghi veva la sata
          che a la fin da btimi a veva, e p di un puj;

          o se lujl stufai ltris una la volta
          a Monzibil ta la fuina nera,
          signt Bon Vulcan, ajta, ajta!,

          cuss comche ft al vevan ta la lota di Flegra,78
          e me cal sati cun granda fuarsa
          a nol podars vej vendeta legra.

          Alr il me duce parlt al veva cun fuarsa,
          tant chj no lu vevi maj cuss furt sintt:
          O Capnio, pa la ran ca no sindolsa

          la to rogansa, i ti ss tu punt:
          nisn martiri, fu da la to rabia,
          al tegnarl to teru di dolu mplent.

          Dopo, cun me,  p sern, al veva part via
          dint: chel l al  stt un daj sit regnns
          che Tebe judt a n; el a vt, e l para via,

          a veju Diundisdn, ca lu crt caua daj so dans;
          ma, coma che ji ghiai dt, i so dispis
          a no sn par luj nencja un puc malns.

          Ads stami davu, e i no volars
          ch'i ti mets i pin tal savoln ardnt;
          ma dentri tal bosc tn i pi strs.

          Tant i rin rivs ul cal zeva surgnt
          un rvil picinn da la foresta;
          tant ros al era che di but fu i sintevi muvimnt.
          Comche dal Bulicm79  a vn fu na rojuta
          che dopo li pecjadris si spartvin,
          cussn tal savoln a zeva ic duta.

          Il so font e li dos bndis a rin
          ftis di piera, coma pur i mrgins;
          par chl necurt mieri che pal pas i zvin.

          Fra dut chl chiai volt chi ti tegns a mins,
          dopo che nui sn entrs pa la puarta
          che ducju a psin pas o zighi visns,

          na roba ca no  nott  la to vista,
          e ca vars da vej, al  stu rvul ch,
          che s di sl distuda ogni flamuta.

          Sti perulis dtis li veval duce a mi;
          alr j pret lu vevinca mingrandsil past,
          che la vojal era z zt a ngrandimi.

          In mis dal mar si ps cjat un post gust,
          al veva alr dita, ca si clama Creta,
          ca veva un re cal tegneval mont cast.

          Ul a  na montagna dal dut bondanta
          di aga e di frscjs, cul non dIda;
          comna roba vecja a  ads deerta.

          Rhea a la sielzuda comna cuna fida
          par il so frutt, e par platalu dut
          sal planzeva, a deva na sigada.

          In tal mont un grant vecjul  stt jodt
          cal tn li splis voltdis virsl Egjt,
          e Romal jt, nd chel sper al  mett.

          Il so cjf al  di oru fin fint,
          e di pur arznt a sn i so bras e pet,
          e di ram fin l chel curp a si divt;

          da lin j dutl  ft di fir sclet,
          al di fu dal pi destri cal  di madn;
          el stn ta chl p chen ta 'l altri dret.

          Duti li pars, fu che l oru, rtis a sn
          da na fesra ca gota lgrimis
          ch'l sclap a lsin cul z da la stagjn.

          E znt ju a sbin li altri rcis
          fant l cheront, il Styx, e l Flegetonta;80
          e dopo a vn j cun che altri gtis,

          en fin a rvin l che p no si dismonta:
          a fn pur Cocit; e s ca sedi che posa,
          p tars tjodars, per ch no si conta.

          E j a luj: Se sta psula fosa
          a deriva da las tal nustri mont,
          pars i jodinu ch'encja in ta stu post si'ngrosa?

          E luj a m: Tu ti ss chel post81 al  rotnt;
          e se pur a  ver chi ti ss vegnt j tant
          pa la sinistra, znt la j virs il font,

          no tias encjam il srcul zirt dut cuant:
          duncja, sa vn fu cualchicjusa di nuf,
          nosta maraveti p di chel tant.

          E j di nuf: Mestri, ndul ca si muf

          Flegetnt e Lete pur? che dal un i ti ts,
          e l altril vn ft, ti ds, cuant che ch a pluf?

          Ta duti li to domndis ti mi pls,
          al veva rispundt, mal bul da laga rosa
          da risolvini a veva una chi ti mi fs.

          Lete tjodars, ma fu di sta fosa,
          ndul ca vn lnimis a lavasi
          cuant che pentt sia ognnima colpoa.

          E nfn: Belz a  ora di lontanasi
          dal bosc; st atnt davu di vegnimi:
          i rlis a no sn nfogs; l tegnnsi,

          pars che l a no  nuja ca sinflami.







Cjnt Cuindicin
          Ads si movn par un daj durs mrzins;
          el fun da la rja fern altl st e tant,
          che dal fuc al salva aga e rzins.82

          Coma i Flamncs tra Brugia e Gujsnt,
           temnt  il mar alt che virs lu si buta,
          a fn ripr par chel mar nol vegni ndavnt;

          e comca fn pur i Padovns luncl Brenta
          par difndi li so vlis e cjascjej,
          princhel cjlt a sntin Cjarnia e Carinta83;

          in maniera smil a rin fs chej,
          encja se no prpit cuss als e grancj,
          ma rin lo stes dal so mestril volej.

          I si rin z tant lontans da scj poscj
          che scj rbui no vars p djodi podt,
          nencja sei boscs a fsin sts tant p grancj,

          cuant che na fila dnimis i vvin jodt
          ca vegnvin lunc l rzin, e ognuna
          mi fisava coma cuant ca si scurs dut

          un al vuarda n altri sot na nova luna;
          e cuss virs di nu li sis a spisvin
          comcal fl vecju sartu cun vista puc buna.

          Da tal fama cjalt cuss da visn,
          cognost da un i eri stt, ca mi veva tirt
          la mnia e sigt: Ben si cognosn!84

          E j, cuant che a mil bras al veva slungjt,
          fs vuardt lu vevi tal so brustult di aspit,
          cuss che mpedt no ghi veva'l so muu brut

          di cognsilu, po, al me intelt;
          e sbasnt la me man virs la mua,
          rispundt ghi vevi: Siu ch vu, Sir Brunt?

          E luj: Ol me bon fil, al psia aus
          un puc di timp cun te il Brunt Latn
          di st, si ghi dn timp ai ltris di avans?

          E j dt ghi vevi: Stimi pur visn;
          e si volis che cun vu i mi sinti,
          v ben, se benl v cun chl dal me cjamn.

          Fil me, al veva dt, se alc un di scju chl vu disti,
          el resta fer, par sent is al st dopo sdrajt
          e i so bras dal fuc nol psin p assti.

          Ma v pur indavnt: j ti staraj al lat;
          daj me compis i tornaraj dopo j,
          che ognidn al plans da eterno dant.

          Di z jn strada i no vevil corgju
          par st cun luj, mal cjf bas i tegnevi
          comun cal rivers chej ca sn pn s.

          Al veva tact: S cal  cal destini
          di fati vign ch prin dal ltin sen?
          e ds di chl chjodi ti f par indl z

          Lasn alt, ul cal  ogni d sern,
          ghi vevi rispundt, ta na val mi soj pierdt,
          prin ca vs la me ett tocjt il plen.

          Domalij di matinal  chist susedt:
          chistu sia ft jodi, tornnt j ul,
          e a cja di nuf mi partar par stu post tant brut.

          E luj a m: Segus pur la to stela
          e maj ti sbaliars di riv tal glorius purt,
          se ben mi soj necurt ta la vita biela;

          e se ji no fs cuss da timp murt,
          jodnt chel cjl a ti stt cuss benvul,
          ghi vars dt a la to pera cunfurt.

          Ma chistu ingrt e maln di ppul
          che da Fieul al  vegnt jn timp antc,
          e cal tn encjam dal mont il percul,

          si far par te, pal to ben f, nemc:
          e a  ran, che par scj schers crudej
          a no convin prpit f frut dols il fc.

          Da timps antcs a vegnvin clams svuarbej;
          sta zent a  avra, invidiae rognta:
          da lunsis ss di tgniti a  miej.

          La to furtuna tant onu ti planta
          che na part e laltra di te a varn fn,85
          ma lerba dal bec a sar distanta.

          Cal fedi strage il bestin fieoln
          di s stes, e ca nol toci la planta
          che forsi ncjam fu a vn dal so ledn,

          chen chl a rivf la siminsa santa
          di chej romns ca rin rests cuant
          che stt ftl eral nit di malsia tanta.

          Sel me volejl fs stt tant p mportnt,
          rispundt ghi vevi, vu ncjam no sarsis
          da lumana natura last dibant;86

          chen mins encjam mi fisa e mintrists
          la cjara e buna imagin paterna
          di vu cuant chen tal mont cul z da lris

          minsegnvis comche l omp a sieterna:
          e cuant chi podaraj, mentri chi vif,
          il nn vustri i vuej falu las torn.

          S chi mi contis tal me cjf i lu scrf,
          e cont lu tegnaraj par spieg cun altri test
          a ic87, se l i rivaraj, par intf.

          I vuej doma ca sedi ben manifst,
          che s la cosinsa  no mi impeds,
          la Furtuna i confrontaraj, cun alc di sest.

          A no sn nvis par me sti capris:
          ca ziri pur Furtuna la so roda
          comca vu, e i contadns li so spis.

          Il me mestri alora in ta la banda
          destra a si veva ndavu voltt a vuardami;
          e dt al veva: Ben scoltada se ben notada.

          Ma lo stes a cjacar i zaraj a mtimi
          cun Ser Brunt, par cjat fu cuj ca sn
          i compis sos p famous, com'ch'i stimi.

          E luj: Savej di cualchidn al  bon;
          di chej ltris a sars di tai tant miej,
          chi vn puc timp, e rbis da dii tntis a sn.

          Che dcjus a rin clrics ti vars di savej
          e leters grancj e di fama granda,
          e dal stes sporc pecjt tal mont a rin chej.

          Prisin tact ghi st a che zent lorda,
          cun Checo dAcors pur; encja d' jdilu,
          se di un tal schifo voja ti'n vs vuda,

          chl ti vars podt, encja se trasmutt lu
          vvin (dal servo daj serfs) dal Arno al
          Bachilin, la chel so maln zt al era a lasalu.

          I diars di p, mal contalu sensa fal
          masa lunc al sars, pars che ji jt
          fun nuf ca si leva s dal savoln da la val.

          A riva zent cu la cual no pl stighi sot:
          ti racomandi tant il me Teu,88
          chen ta chl encjam i vf, pur uch sot.

          Alr a si veva voltt comun coridu
          cal cr  a Verona 89cul colu dut vert
          paj cjmps, e al soma di dcju lu

          chl cal vns, e sensaltri no chl cal pirt.







Cjnt Sedicin
          Rivt z i eri indul ca murmurava
          laga ca colavan tal altri srcul,
          prpit comun vespr cal sbuinava,

          cuant che tre mbris jodt al veva'l me vul
          vign fu daun scjp cal pasava
          sot di che dura plja ca no bt maj mncul.

          Virs nu a vegnevognuna e a sigava:
          Frmiti tu che dal vistt ti somis
          un che dal nustri pur pas90 al riva.

          Pur me, se plis ca vvin parfn ta li sis,
          nvis e vcis, da flmis caudis!
          Encjam mal i mi snt al penslis.

          Si veva fermt il mestri a li so sigdis;
          virs me voltt si veva e dita: Speta.
          A scj ch biugna uighi corteis.

          E sa no fs par chel fuc cal sata,
          ca  natura dal post, ji diars
          che miej a  par te che  par lu di f  svelta.

          Esnt nu l frs, di nuf tact a vvin chej puars
          il vers antc91; e cuant ca rin da nu rivs,
          chej tre na roda ft a vvin di s stes.92

          Comca fn i campins, nus e suds,
          cuant ca studijn comotegni vantgju,
          prinche al btisi a vegnn impegns;

          cuss zirnt, ognidn in s en j
          mi vuardava, cuss che par na bandal cul
          si stuarzeva ma ai pi no ghi zeva davu.

          E Sel mal di stu post mol ma tant crudl
          dispit a mi f e al nustri pre,
          al veva un tact, e al bruamnt da la pil,

          ca posi la nustra famal to spirt ple
          par dini cuj chi ti ss che cuj pi vifs
          ognn a ti jt cuss sigr l infir fre.

          Chistu, che li so trcis i me pi a pstin restfs,
          e che dut nut e spelt al n strada,
          grant al  stt p di chl che crodi tintvs:

          Nevut  al  stt da la buna Gualdrada;
          a si clamava Guido Guera, en vita
          tant ft al veva cul cjaf e cu la spada.

          L altri davu di mel savoln al pesta:
          Luj al  Teghir Aldobrnt, e la so vus
          tal mont a sars da godi e basta.

          E j, chi soj mett cun lun ta sta crus
          ieri Jcu Rustics, e, tenti di mins ben virt,
          la me fmina dt mi veva ducju i malns.93

          Se ji fs stt nd che dut a  di fuc cujrt,
          nenfra di lu di sot i mi sars butt,
          e'l me sir al vars sufrt, chl al  crt;

          ma pars chj i mi sars cut e brut,
          la poura vinst a veva la me buna voja
          che dimbrasju mi veva ngolot.

          I vevi alr tact: Dolu, no malsia,
          la vustra condisin dentri a mia fist,
          tant che tantghi volar par z via,

          apena che stu me sir mia contt
          perulis che par chs penst i vevi
          che s chi sis, cuss vi vevi penst.

          Di l daj vstris i soj, ei scoltavi
          sempri lpera vustra ei biej nns
          che cun tant gust i sintevi e contavi.

          L amr i lasi eai mils i vaj che prons
          promets mi sn sts dal me duca onst;
          ma jn tal mis iai prin da z, paj rivns.

          Ca condui par tant timp cun chistu bon sest
          lnimal to curp, luj dita'l veva di nuf,
          e dopo ca lui pur la to fama cul rest,

          ma ds se l onst e bon vivi si muf
          ncjamn ta la nustra sitt comna volta,
          o se zt al l soreli envensi a pluf;

          che Gulilmo Borsej, ca si lamenta
          cun nu da puc e al  l cuj compis,
          asaj cul so dii a ni tormenta.

          La zent nova e ducju chej so guadis
          e vsis a sn a dismiura geners,
          Firnse, in te, cuss che z ti sns li plis.

          Cuss iai sigt, cun mua e vuj alss;
          ei tre, che capt a vvin chistu coma risposta,
          vuards si rin comdavnt dal ver mpipinots.

          S chaltri vltis cuss puc ti costa,
          a vvin rispundt, il sodisf dcjus,
          bet tu se cuss ti psis parl a pusta!

          Cuss, si ti scjmpis da scju poscj tant brus
          e a jodi ti trnis li bieli stlis
          e dii ti podars: I sn zs,

          f che di nu a la zent ti prlis.
          A stu punt rt a vvin la roda, eal scjamp
          lis a parvin li gjmbis sos snlis.

          Un frosc derba i no vars podt  gjav
          prima che cuss svels spars a fsin;
          alr il mestril troj just volt al veva cjap.

          Ghi eri zt davu, e puc ndavnt i rin
          che zi sintvin il rumu da laga,
          chal parl apena i si sintvin.

          Coma chel flun che pur sempri al vaga
          ben prin dal Monviso, virs il levnt,
          a sinistra dal Apenn, fant na riga

          ca si clama Agacujta in s, tant
          prin che j a val al zdin tal bas lit,
          e a Forl cun chel nn nol v p ndavnt,

          ul al rimbomba nsima di San Benedt
          dalAlp, par col n ta na cascata
          che a f la part di p di mil a si mt;

          cuss, in front di na riva dut rota,
          sintt i vvin il fracs di che aga tinzuda,
          che co alr rumu e orla n lota.

          Ji vevi ntr na cuarda rodolada
          e cun ic i vevi p vltis penst
          la lonsa di cjap da la pil macjada.

          Dopo vej dut chel torzeamnt molt
          coma chel duce mi veva comandt
          data ghi la vevi ta un grop dut invilust.

          Alr luj si veva voltt virs il destri lat
          e un bil puc p lontn da la sponda
          stu arnis al veva n ta stu profnt cast.

          E pur alc di nuf al  prpit da d,
          i mi dievi a me stes, al nuf sen
          chel mestri cul vuli al zar a second.

          Ahi cuant ai mis st atns a ghi convin
          visn di chej ca no jdin doma lpera,
          ma jodia vlin s chel pensejl ritn.

          E mi veva dt: Ads ch s al vegnar
          chl chi speti e chel to pensejl insumia:
          a  alora miej che a t a si fedi mostr.

          Sempri a chel ver cal  mua di bua
          l omp al  da tgnisi p cal pl dal dii
          par che buir a nol zedi a some;

          ma paj vrs di stachistu i no pl tai
          comdia, i ti zuri, cjr letu,
          che lu a no zarn par tant timp a lui,94

          se jodt noai par ljar plendi dolu
          vign nodnt na figura in s
          ca deva marava al cu sigr,

          cuss comcal tornan s chl cal v j
          a mol lncora ca singrpa
          o taun scoj o altri chel mar al siera s,

          en s al torna, cunun grant colp di talpa.







Cjnt Diisietin
          co la bstia cu la coda spisa
          ca pasa montgnis, ca rmp murs e rmis;
          co ch che par dut il mont a spusa!

          Cuss tact al veva il me duca a contmilis;
          e ft sen ghi veva di vignn tal orli,
          l chel mrmul chads i un al fins.

          Cun cjaf e pet che sporcja figura di imbroj l

          vegnuda fu a era; ma oh cuant puc gust
          d'jdila ca era; ma la coda lasada a la veva dentri l.

          La so mua a era mua di omp just,
          tant buna a ghi someva la pil,
          e dun sarpnt gros dut il rest dal fust;

          do gjmbis pelis a veva fin sot il cul;
          schena, pet, e dtis dos li bndis
          di grops e riss cujrtis rin, dut puc bil:

          cun p colu e cuss ben tesdis
          Tartars o Turcs maj ftnoan tal tlis,
          n maj no'n d' la Arcne idedis.

          Comche a vltis i jodn li brcis,
          ca sn un pucn ta laga eun puc par cjera,
          e coma ul tra cjchis sgjvgnis todscjs95

          il bvar si tn pront pa la so guera96,
          cuss la bruta bstia a si pojava
          sul orli di piera chel savoln al siera.

          In ta laria duta la so coda a zuisava,
          strinznt in s la velenoa frcja
          che comun scorpin la so punta armava.

          Il duc dt al veva: Tacn a la largja
          a f un puc di strada virs che bruta
          e trista bstia che ul simbancja.

          Ma ji rin zs virs la destra tetuta
          e in tal orli i vvin ft un dis pas
          par scansl savoln e la flamuta.97

          E cuant che ul di ic i rin rivs,
          p lontn jodt i vvin in tal savoln
          crs che visn dal burn a rin sints.

          Uch il mestri: Sicomche tant benn,
          e a font, i ti cogns chistu srcul,
          a mia dt, v, e jt la so condisin.

          V pur a raon cun lu, ma n psul:
          in tal fratmp i parlaraj cun chista,
          chui voln li so splis da rcul.

          Cuss ncjam n s par lestrema cresta
          di chel sitim sercli prpit dut besu
          i eri zt, nd che che puora zent a st.

          Fu daj so vuj al scopival so dolu;
          di c, di l, si judvin cu li mans
          tant da chel savoln cjlt che dal vapu:

          prpit coma che destt a fn i cjns
          cun ghigna o cun sata cuant che muards
          a sn da puls, da mscjs o da tavns.

          Cuant chin mua di crs i mes 'rin zs,
          indul chel fuc dolorus al cola,
          cognost no vevi nisn, ma l a rin dcjus

          cu na borsuta j dal cul, a pndula,
          ca veva un cert sen e un cert colu,
          chognn al someva di gdila.

          E cuant che j, vuardnt, mi eri mett cun lu,
          ta na borsa zala jodt i vevi un blu98
          che di mut e mual veva di len, u.

          Dopo, parnt via stu post a vuardalu,
          jodt in d'avevi naltra comal sanc rosa
          cu nucja blancja p dal butiru.

          E un che cu na scrofa blu e grosa
          segnt al veva il so sachett blanc,
          dt mi veva: Se fatu tu n ta sta fosa?

          V via; e pars chencjam ti ziral sanc,
          tias di savej chel me visn Vitalin
          a sinistra si sintar dal me flanc.

          Cun chiscju florentns i soj padovn:
          tanti vltis lorlis mian intront
          signt: cal vgni pur l cavalir sovrn,

          cal var borsa cun tre cjavrns ment!
          Ch ft sl veva na bocjta e butt fu
          la lenga comun neml ca si tnl nas lect.

          E j, temnt dinfastidl me signu,
          che da puc di st puc mi veva vit,
          da che puornimis tornt i erindavu.
          Cjatt i vevi chel me ducal era montt
          belz tal schenn di chel crudl neml,
          e dt mi veva: Ads tenti furt encort.

          Ormaj cuss i zn j n ta stu fosl:
          monta davnt, che ji vuej sin tal mis,
          cuss che la coda no podar f dal mal.

          Coma chl chintr al snt il brivids
          da la cuartana, cun lngulis blncis,
          e che doma vuardl vert al tremars;

          tal ieri j al sinti che perulis;
          ma la vergogna mi li veva ben sundis,
          chen front dal parn al serf ghi da p fursis.

          I mi eri cuss sestt su che spaltis:
          Mut i eri restt cuant che dii i volevi,
          ma i no vevi podt: F chi ti mimbrsis.

          Luj belz mi veva judt cuant che mal i stevi,
          e pncjam; apena chi eri montt,
          mi veva tant judt che dur mi tegnevi;

          e dita'l veva: Gerin, muf il cuarpt:
          chei zrus a sdin larcs e il z j puc:
          pensa al pis nuf ca ti stt cargt.

          Comche la navuta a vn fu dal so luc
          puc par puc prima da las il so purt,
          e dopo chen dut si sinteva tal so zuc,

          l cal eral pet, il so codn sturt
          al veva, e comna biata si veva movt,
          e cu li sgrnfis laria movt al veva furt.99

          P poura di cuss i no crt cal vs vt
          Fetn cuant che bandont al veva i frens,
          el cjl, comchi savn, si veva cut cuai dut;

          e nencjal pur Icar cuant chei rognns
          si veva sintt splum da la cjalda cjera,
          cul sig dal pari, Brut vivi ti tns!

          O se poura! Di fu altri no era
          che arian t'ogni banda, e dut platada
          a era ogni vista fu che la bstia ntera.

          Jodinla che ic plan plann a  l ca noda:
          a zira e a v j, ma ji no mi necurs
          fu che dal vint sot la mua, e la soflada.

          A destrai sintevi z chej rumus furs
          che sotl feval svuatar da li ghis
          chei me vuj djodi la j no rin avrs.

          Ma poura vt i vevi di sbris j da li bndis,
          nd ch' jodt i vevi fucs, e planzi i vevi sintt;
          che j tremnt strenzt i vevi di nuf li gjmbis.

          Alr jodt i vevi s chi no vevi prin podt,
          il z j e il zir par chej grancj' maj
          che plan plan si fvin visn dapardt.

          Coml falcn che stt al  su llis asaj,
          che sensa jodi n lescja n usil,
          dii ghi f al falconir, Ventu j, tramaj!,

          e al vn j, strac, ma ben pur sempri snel,
          fant sent rdis e lontn si depn
          dal so mestri, spresnt e plen di fil;

          cuss ni veva mett jn tal font Gerin,
          uln tal pi di che parit di rocja
          e, discargt chl cal veva tal schenn,

          svignada si la veva, coma daun arco na frecja.







Cjnt Dicjotin
          Al  un post ca si clama Malbls in tal infir
          dut di piera e colu tra fir e cjaln,
          coma chel srcul ca ghi st dut atr.

          In tal mis di stu cjamp di malignitt plen
          a si jt un pos na vura larc e profnt,
          e di stu post i vuej ads spiegl din.

          Chel sercli ca sjt par dut cuss rotnt
          tra il pos e il pi di chel rivn dur,
          al tn dividt di dis valdis il font.

          Coma l ndul che par vuard l mur
          p e p fsis a circndin i cjascjej,
          il post nd ca sn a sjt ben di sigr,

          la stesa figura ch a favin chej;
          e comdal entr di tlis fortsis
          fin a la riva di fu a sjdin pontiej,

          cuss da che parit di piera daj scis
          sjodeva ca zvin sovrrzins e foss
          fin tal pos, nd ca rin troncs e uns.

          In ta stu post, da la gran schena scjass
          di Gerin si rin cjats, el pota
          a sinistral era zt, segut daj me pas.

          A man destra a era ncjam zent puareta,
          nufs turmns par lu e tancju frustadus,100
          che n plen a colmvin la prin buata.

          Tal p bas a rin nus i pecjadus:
          dal mis in c ni vegnvin incuntri,
          di l, cun nu, ma p svls cjaminadus,101

          comchei Romans cuj so  pelegrns dentri
          in tal n dal Giubilo, s e j pal punt
          a veva la zent di pas un mut scaltri,

          che da na banda dcjus  a pntin, apnt,
          virsl cjascjl102 e a vn a San Pieri;
          in ta che altra, virs la culina ca ghi stn front.

          Di c, di l, insima di chel clap neri
          jodt i vevi dius corns cun grndi vscjs
          ca ju frustvin davu visn di l chieri.

          Ahi, comche a lu ghi fvin vign li plis
          cu li primi legndis! E l nisn
          li secndis al spetava n li trsis.

          Mentri chi zevi, i me vuj cun chej di un
          scuntrs si rin, e j dt ghi vevi sbit:
          Di jodi stu ch, po, i no soj a din;

          cuss chj di parlighi mi sintevin dbit:
          el me dols duca cun me si era fermt,
          e permett mi veva di stighi un puc nsimit.

          E di platasi crodt al veva chel dant
          sbasnt la mua, ma ghi veva ben puc zovt
          chi ghi vevi dt: Tu chel vuli n cjera tias butt,

          se i to lineamns no tias falst,
          Venedc ti ss tu, di Cjaanems;
          man ta stu brut picnt se ti ja ment?

          E luj a mi: Puc volentej i lu ds;
          ma mi cunvns la to clara favela,,
          ca mi recuarda ben i me vcjus ds.

          Ji soj stt chl che la Ghisobila
          iai ment a fighi voja al marchis,
          ca dii se ca vu la sporcja novela.

          Ei no sojl nic ch chi plns Bolognis;
          nsi, al  chistu post tant plen,
          che chej poscj a dovntin sempri p vuis103

          ul che la zent a ds sipa tra Savena e Ren;
          e se di chist ti vus vej testimoni,
          tn ben a mins il nustri tirt di sen.104

          Sul dii chistu al era stt viscjt da un demni
          cu la scoria, ca ghi veva pur dita, Via,
          rufin! Fminis ch non d da trufani.

          Di nuf i eri zt cul ducen compagna;
          puc a puc, dopo cualchi pas, i rivvin
          l ndul chun scoj mi feva da via.

          Plan plann chl lu vn ut comscjaln;
          e zirs a destra s par la schegja,
          last i vvin chej chin eterno a zirvin.

          Cuant chi rin l nsima da la bolgja
          di sot par dighi pas a chej purs sbats,
          il duc al veva dt: Ferma, e fighi slungj

          il vuli s di te a chiscju ltris mal nass,
          che di lu no ti ghias ncjam jodt la mua
          sicoma che par l chi zn nu a mo sn vegns.

          Da ch i vuardvin chej che sensa paua
          a vegnvin virs di nu da laltra banda;
          svels a zvin, e la viscja ghi era caua.

          El bon mestri, sensal me domand,
          mi veva dt: Da nocjada a chel grant cal vn
          el pr che par dolu lagrima p nol :

          se aspit da re chencjam al ritn!
          Chl al l Gjson che cul sen e cul cu
          il montn ai Clcis ghi veva cjlt ben.

          Past al era par liula di Len, besu,
          dopo che larddis fminis spietdis
          dt la murt ai so mscjus ghi vvin, u.

          Ch cun sen e cun perulis orndis,
          Isifl al veva ngant, che zovenuta
          che prin a veva duti li ltris ngandis.

          Ch lasada la veva, plena, besoluta;
          chista colpa a stu martr lu condana;
          e encja di Medea si f vendeta.

          Cun lujl v chl che coma lujl ingana:105
          ca basti stu ch di chista prima val
          savej e di chej chin s a intana.

          Z irin ul ndul che sta streta cal
          cul rzin secnt a v ancroasi,
          e a f di chl unaltri arcda schenl.

          Da ch i vvin sintt zent lamentasi
          in tal altri bus, zent che sempri a sborfa
          mentri ca si mt besola a menasi.106

          Cujrtis a rin li rvis di mufa
          fata dal flat di sot ca simpasta,
          e che cuj vuj e cul nas al feva barufa.

          Il font al  uch tant scur ca nol basta
          par nija par jodi sensa mont nsima
          dal arc, ndul chensima dal scoj al st.

          Ch i rin vegns; e jn ta la fosa colma
          jodt i vevi zent tufadan ta un ledn
          vegnt da ceso umn, cuj saja maj coma.

          Mentri che la j i provavi a jodi lontn,
          jodt i'n vevi un cul cjf cuss sporc di merda
          che se lic al era, o predi, doma lu lu sn.107

          Mi veva chl sigt: S zent chi sis ingorda!
          Pars vuard me p che chej ltris brus?
          E j a luj: Pars cheben mi riguarda

          tiai na volta jodt cuj cjaviej sus
          e Alsiu Intermenei da Luca ti ss:
          e ti mintersis p daj ltris, dcjus.

          E luj alr si veva dtn ta la sucja un colp gros:
          Ca j mian implombt plen di chej lechs
          che maj sasit mi vvin prin di stu pos.108

          Sbit dopo il duca: Ji pocars,
          mi veva dita,  i vuj un puc pn davnt,
          cuss che la mua miej jodi ti podars

          di che sporcja sdrondina ca st gratnt
          il cjf so cun l'ngulis smerdojis
          che prin a cola j e dopon pi si st voltnt.

          Tide a , la putana che dtis
          cuss ghi li veva al so druid, Iju grsis
          grndis da te? nsi, maraveis!

          E ca sdin ch li nustri ocjdis ssis.







Cjnt Dicjanovin
          O Simon magu109, o disgrasis di compis
          che li rbis di Diu, che di bontt
          aan di si spois e invensi i adulteris

          par oru e arznt, cal  un orbil pecjt;
          ads  a  miej chi vi suni la tromba
          dal momnt chi sis dentri tal ters fost.

          Z irin, insima di che altra tomba,
          zs in s di chel scoj prpit in ta la part
          che tal bil mis da la bolgja a plomba.

          O grant savej, cuant granda ca  che art
          chi ti mstrisn tal cjl, in cjera e pal mont;
          el just che par dut ti fs, comcal  furt!

          jodt ji vevi 'n ta li rvis en tal font
          la piera lvida mplenida di bus
          dcjus larcs compis e ognn rotnt.

          P grancj no rin chej apena jods
          di chej dentri dal me bil San Zuan,110
          che da batieatus us a sn zs;

          un di chej, z al  cualchi bil n,
          i lai rt parsche dentri un a si nnegava:
          e ca tin li cjcaris, ca fn doma dan.

          Da la bocja di ognn, fu ghi vegneva
          diun pecjadu il pi111 e da li gjmbis
          fin tal gros, el rest dentri a ghi steva.

          Li plntis ghi rin a dcjus impijdis;
          e li zuntris a dvin colps cuss scls,
          che rt a varsin vencs e curdis furtis.

          Comchel flame l cal  un grisigns
          a si muf in s e j pa la scusa,
          cuss l daj talns ai dicj  al eral stes.

          Cujl ee chl, mestri, che rabia nol lasa
          e cal svuisa tant p daj so compis,
          ghi vevi dt, e che pl supa s la flama rosa?

          E luj a mi: S'i ti vus chen ta chej scis
          ti parti ca sn taj rivns pn j mposts,
          da luj ti savars di luj e da li so plis.
          E j: Par me a v dut ben s ca ti pls:
          tu ti ssl sir me e ji ghi staj visn
          al to volej, ei ti ss s ca si ts.

          I rin alora rivs in tal curt rzin:
          volts si vvin, e a man sancal pas i vvin mett
          fin che ul in tal buart stret irin.

          Il bon mestri dal flanc so nol veva volt
          chi mi libers, e cuss rivs i rin tal post rot
          di chl che cuj pi al veva sempri planzt.

          O cuj sotu che chl di s ti tn sot,
          nima puareta, coma pl plantada,
          i vevi tact a dii; s'i ti ps, fun mot.

          Comun frari ieri che confesin ghi d
          a un cjan di sasn, che apena mbut,
          V ndavu, ghi ds, par tegnil murn banda.112

          Stu z ch dut dret, al veva chl sigt,
          stu z ch dut dret, tu, Bonifasi?
          Da divirs is il scrt buir 'l  stt.

          Stu tu belz di chel posiedi sasi
          che par chl no tias vt poura di ingan
          la biela siora113 par dopo fighi strasi?

          Di stuc esnt restt, la me mins lontana
          dal cap s ca ghiera stt rispundt;
          cuai scuarnt, altri ft no vevi che il mona.

          Alr Virglio dt mi veva, cal veva jodt:
          Cuss ds: No soj chl, no soj chl chi ti crs;
          e j dt i vevi comca mi veva impont.

          Il spirt alr dut stuarzt al veva i pi ss;
          ma dopo, e cuai planznt e suspirnt
          mi veva dt: Duncja, se vtu da chl chi tjs?

          Se di savej cuj chi soj ti ss calt tant,
          e vegnt j par sti rvis di corsa,
          ti diaraj chiai pur vistt il grant mant;

          e l  tant ver chi soj stt fi da lorsa,114
          plen di voja di avans i orss;
          la s a n, e ji soj ch in borsa.

          Sotl me cjf a sn zi ltris sts strisins,
          che prin di me a sn vegns simonegjnt,
          en ta li fesris da la piera plats.
          Ma
          La ji colaraj encja j dut taun colp cuant
          che chl sar chl chi pensavi che tu ti fs.
          cuant che puc f vegnt ti mi ss davnt.

          Ma p al  zl timp che ji me pi i scs
          e che cuss mi cjati cul cul in s
          che lujl restar plantt cuj so pi ros:

          che dopo di lujl vegnar un schifus ch j,
          da la Fransa, un pastu tant sensa ls,
          tal ca  miej che luj stes e mel cujrzi s.

          Un nuf Gjasnl sar, di cuj a si ls
          taj Macabej; e coma ca ghi mol stt
          il so re, cuss a luj chl che re al n Fransa ads.

          Ji no saj ch se ji eri stt masa mat,
          cuant che rispundt ghi vevi in chistu metri:
          Alr dimi: cuncju bes al ja domandt

          il Nustri Signu prinche a San Pieri
          li clafs di las ghi vs slungjt via?
          Vgnimi davu, ghia dt, dut l, ti siguri.

          N Pir ni ltris a ghian cjlt a Matia
          oru e arznt, cuant cal  stt sielzt
          pal post di chl chel Signu al veva tradt via.

          Ma st ben ch, chi ti vns punt dut;
          e vuarda pur la moneda mal cjolta
          chrdi tia ft cuant che cuntra Carli ti ss zt.

          E sa no fs parsch ncjam mi vieta
          la rivernsa da li clafs grndis
          che tu ti vvisn ta la biela vita,

          iuars perulis tant p dris:
          ch la vustravarsial mont mal a f st,
          pestnt zens bnis e alsnt ches trstis.115

          Di vu pastus necurt sial Vangelista,
          cuant che ch116 ca  sintada nsima da lghis
          cuj rea putanava, a luj ghieran vista;

          che nasd a era cun sit cjfs, lu savis,
          e che asistid a era daj dis curs
          fin che l omp so sielzt al vars strdis virtuis.

          Di oru e darznt Diui vis ft, sturs:
          puc a vi sepra dal idolatri
          fu che luj un, e vultris ni preis sentenrs!

          Ah, Tint, di cuant mal chi ti ss stt mari,117
          no la to conversin, ma lereditt
          che da te al  cjlt il prin sir pari!

          E mentri sti ntis ghvevi cuss cjantt,
          o che rabia o cosiensa lu muards,
          cu li dos gjmbis al veva scalsett.

          Ji crt che al me duca a ghi plas,
          parsche contnt sempri atntl steva,
          il sun di dut s chi vevi dita ads.

          A stu punt, cuj bras a tracul stret mi veva:
          e dopo chieri stt dut stret tal so pet,
          di j chirin al era tornt ul chen sl zeva.

          E no si stracava di tgnimi tant stret;
          cuss partt mi veva fin tal colm dal arc
          che dal curt al cunt rzin al parta dret.

          Ch, plan plann al veva pojt j l so carc,
          plan plann pars chel post sporc al ra e dur
          che nencja par cjvris nol sars stt parc.

          Da ch naltra val jodt i vevi la jn tal scur.







Cjnt Vincjin
          Di castigu nuf mi convin f daj vers
          e dighi materil al vincjin cjnt
          da la prima cansn, ca  ch daj somrs.

          J i mi eri z dispont dut cuant
          a rivuard la j tal discujrt font,
          che di planzi tormentt si steva bagnnt;

          e jodt zent i vevin ta chel valn rotnt
          vign, tant e tant lagrimnt, al pas
          ca fn li orasins in ta chistu mont.

          Comchel me jodi jghi zeva sempri pn bas,
          stran a era jodi comcal era stravoltt
          ognn da la barba al pet, cal  pn bas;

          che virs i rognns il cjf al era zirt
          e di vign ndavu ghi convegneva,
          ch di z ndavnt nol podeval pur dant.

          Parlii a podar si chognnl veva
          par stravoltasi prpit cuss dal dut;
          ma i no crt che di stu mal cussl steva.

          Se Diu a ti lasa, bon letu, f frut
          da la to lesin, pnsighi ben tu stes
          comche ft i vevi a tgnimi in mua sut,

          cuant che la figura di nultris puars
          cuss stuarta jodt i vevi chel planzi daj vuj
          li cultis a ghi bagnava prpit tal mis.

          Cuant chi planzevi, pojt in tun daj spiguj
          di chel scoj dur, cuss che la me scorta
          Sotuncjam tant stpit? dt mi veva luj.

          Ch a vf la piett cuant ch ben muarta:118
          cujl psia si p disgrasit di chl
          cal ds chal divn judisi di vej piett no ghimpuarta?

          Alsal cjf, lsilu, e jt chl che par chl
          sia vierzt ai vuj dai tebns la cjera;
          par chl ghi sigvin dcjus: Anfiarl,

          nd i vatu? Pars lsitu la guera?
          e a no restava che zn jn ta li vlis
          fin a Minos, chognnl brinca, la fiera.

          Vuarda ben cal  ft pet da li splis:
          pars chjodi l  volt masa ndavnt,
          ndavu al jt e par l ghi vn li gjmbis.119

          Jitu Tireias, che 'l aspit al  cambit tant
          cuant che da mascju n fminal  doventt,
          e ogni toc dal curp si veva cambit, dut cuant;

          e prima, e dopo, di bati ghi veva tocjt
          cu la vscjai doj sarpns involuss
          par che la forma di mascju ghi fs tornt.

          Arnt si schenan pansa di Tireias,120
          chl, che taj mons di Luni, nd cal svangja
          il Cararis, chei cjmps di sot l tn cultivs,

          al  vt in taj mrbui blancs, la spelncja
          par cjaa, dindul chedjodi li stlis
          el mar dostrusin a'n daveva pucja.

          E che l ca si st cujerznt li ttis,
          che tu not jdis, cu li strsis disfdis,
          e a  di l dtis li pars pelis,

          Manto a , ca  zudan ta tanti cjris;
          e stabilt sian fin ul chj i soj nast;
          e a mi pls duncja cheun puc ti mi scltis.

          Dopche so pari fu di vita'l era zt,
          e serva vegnuda a era la sitt di Bac,
          chista pal mont par tant timp aa vivt.

          La s ta la bielItalia al  un lac,
          ai pi da lAlp ca sjera lAlemagna,
          insima di Tirl, e cal n nn Benac.

          Da p di mil fontnis, i crt, si bagna
          tra Garda, Val Camonica el Penn,
          da laga che tal lac las si stagna.

          Al  un post lantal mis indul chel Trentn
          pastu e chl di Brsia el Veronis,
          segnl podars, sal fs chel stes cjamn.

          Peschir al  l, bil e furt arnis
          par f front ai Bresins o Bergamscui
          cuj rivns intr chen j ghi vn liis.

          Ch a cpita che dut s ca vn daj rvui
          e chen tal grin dal Benac p nol st,
          flun si f la jn ta chej biej vers pscui.

          Apnche laga a cori di nuf si presta,
          no p Benac ma clamt al vn Mincju
          fin a Governl, nd chin tal Po si svujta.

          Puc al  cort prin di cjatasin val la j,
          ind ca si slargja e simpaluda;
          e destt a intiva a sbasasi tant p'n j.

          Pasnt par uch, la vrgin cruda
          jodt a veva cjeran tal mis dal pantn,
          sensa coltivasin e, di zent, nuda.

          L, par scjamp dogni consorsi umn,
          cuj so serfs a f la maga si veva fermt; 'n j
          l a veva vivt e l i so vus a stn.

          I mis, che pus in ziru si vars cjatt
          si rin dopo riunsn ta chel post, furt
          par via dal pantn par dut cumult.

          La sitt fondt a vvin su chel vuesn murt;
          e par ch chel post par prin a veva sielzt,
          Mantua lan clamada, e sensa turt.

          Il nmar da la so zent al era z crest
          prima chel cjastron dal Casalodi
          da Pinemnt ingn al vs risevt.

          Per st tnt che se maj ti vs da jodi
          un che da la me cjera altri ti conts,
          buirl sars; il ver tu tias di crodi.

          E j: I ranamns chi ti mi fs
          a sn cuss juscj ei ghi crt cuss tant
          che i ltris a sarsin cjarbns distuds.

          Ma dimi da la zent ca vn davnt,
          s'i tjs cualchidn di mritn ta la fila;
          l al l me pensej; il rest nol  mportnt.

          Alr dt al veva: Chl che da la mosela
          la barba j ghi vn ta li splis scris,
          stt al eracuant che volt a vvin la Grecja svueitala,

          lasntn davu domchej pa li cnis
          orcul, el via dt al veva cun Calcnt,
          a Aulid, di mol via li curdis.

          Eurpilo al vevan nn, e cuss cjantnt
          a v taun punt la me alta tragdia:
          chist ti ss, chel libri121 ti lu cogns dut cuant.

          Chelaltri che n curp al  puc e nuja,
          Michel Scot al  stt, cal era, tegnn in mint,
          in gamba cun chel so magic imbroj.

          Jt l Guido Bont; e jt pur Asdnt,
          che di podej torn al spac eal corn
          al vors, ma masa tars pentnt.

          Jt che puris che guila last a n
          el tesi el fil, par dovent nduvnis;
          f striamns a volvin, com'che i mgus a fn.

          Ma parn via; che z a sn visnis
          daj doj emisfros, e a tcin londa
          sot di Svilia, Can e li spnis122;

          e belz stant la luna era tonda:
          recurditi benn com ca tia zovt
          na volta n ta che selva profonda.

          Cuss luj, mentri che' davnt i vvin part.







Cjnt Vincjunin
          Cuss di punt in punt, di altri tabajnt
          chel me drama di cjant no si cura,
          i rin rivs; e i si cjatvin tal p alt cuant

          chi si vvin ferms par jodi laltra fesura
          di Malbls indul che ognidn invn al plns;
          e a era, mirbil djodi, dut scura.

          Coma chen tal arsenl daj venesins
          la pecja tichigna dunvir a bl
          par spalm, da li nafs ca spndin, i legnns

          che di navig no psin; ma chl cal pl,
          a si f na naf nova; naltri al comeda
          li bris di chs che viagjt a n, da pol a pol;

          un al includa a popa, e un in banda;
          un rmos al f e naltri s al f curdis
          o al tersaru o artinu tacns ghi d;123

          cuss, no par fuc, ma par mans divnis,
          la j a boleva na malteca densa
          ca inviscjava dtis dos li rvis.

          Ji la jodevi, mai la jodevi sensa
          jodi altri che blis chel bull feva;
          dutsi sglonfava, e dopo a era di nuf lisa.

          Mentri chel me vuli j al jodeva,
          il me duca, dint St tnt, st tnt!,
          a s tirt mi veva, l che luj al steva.

          Mi eri alr voltt coma chl cal  contnt
          di jodi chl ca sars miej cal scjamps
          ma chel timu dal momnt ghi cjoj l intnt,

          tant che, par jodi, nol  bon di fun pas;
          e par davu di me jodt i vevi un diu ner
          che sun scoj cornt al vegneva dal bas.

          Ahi cuant cal era in tal aspit fir!
          e cuant chen tal fl pareva nsidius
          cun llis spledis e cul pi lir!

          Il so schenn, alt al era e musculus,
          e j al pocava un pecjadu cuj so flancs,
          e pa li cragnlis al tegneva'l cragnus.

          Dinsimal punt dt al veva: O Malbrncs,
          ch al  un daj ansins di Santa Zita!
          Metilu sot vultris chi no sis maj stracs,

          chi vuej z di nufn ta maniera dreta
          l che ogni omp baratadu al , fu che Bontr;
          un no al  un s, basta bes n sacheta.

          Ta la Bolgja butt lu veva, e pal scoj dur
          voltt si veva; e maj al era stt mastn molt
          cuss svelt a crighi al lari davu.

          Chl tuft si veva e dut sturt s al era tornt;
          mai demnis che dal punt a vvin un tet,
          sigt a vvin: Chl Sant Volt nol vn tratt:

          ch no si noda miga coman tal Serclt!
          Ma s'i no ti vus da nu vign sgrift,
          nosta f nsima di sta melma un tet.

          Dopo vilu cun tancju rimpns rimpint,
          dt ghi vvin: Cujrt a  miej che ch ti blis;
          para pur via a barat, uch platt!124

          A  cuss che li cghis a li sistntis
          ghi fn tuf n mis da la cjaldera
          la cjr, par ca no galegi, cuj firs a pntis.

          Il bon mestri Par ca no somej vera
          chi ti ss uch, mi veva dt, v a platati
          p chi ti pdis davu di na piera;

          e se nofa mi vegns a bati,
          nosta vej poura, che ji ai dut a punt;
          in taltri timps iai dovt cuss combati.

          Taun tic e tac zt al era di l dal punt;
          e comcal era rivtn ta la riva sesta,
          un cu bon da vej vt al veva, e di vilu ch apnt.

          Cun chel furu e grant men di sata
          ca ghi crin i cjns davu dal singarl,
          che sbit al domanda s'al pl uch f sosta,

          cuss a rin vegns fu chej di sot dal puntil
          e cuntra di luj mostrt a vvin ducju i so rimpns,
          ma luj sigt al veva: Nisnl sedi crudl!

          Prin di vign bect daj vustri rimpns,
          a scoltami cal vegni un di vundavnt;
          rimpinimi dopo se cuss i vis in mins.

          Dcjus a vvin sigt: Malacoda, vn davnt!;
          un alr si veva movt, ei ltris fers a rin rests;
          e a luj ghi era zt, dint; Ghi zvia tant?

          Jdimi ch, Malacoda; miga ti crodars
          chi sedi vegnt, al veva dtl me mestri,
          sigr chi mi varsismpedt il pas,

          sensal volej divn el destn destri?
          Lasit chi zedi, chen tal cjl a  volt
          chjodi ghi fedi aunaltri stu cjamn silvestri.

          Aloral so f rognt tant j ghi era zt,
          chel so rimpn ai pi ghi era colt,
          e ai ltris ghi veva dt: Ca nol vegni spunzt.

          El duca a mi: O tu che sintt
          cuss cujt ti ss taj scis dal punt,
          torna pur, che ch n pas ti sars last.

          Mi eri a colp movt e a luj congjnt;
          mai dius si rin dcjus fs indavnt,
          che temt i vevi che dacrdu a fsin a stu punt:

          in ta stu mut i vevi j z jodt ogni fant
          cal vegneva fu dopo'l pt di Cjavrona,
          se stes jodnt fral nemc, chan dera tant.

          I vevi j visint duta la me persona
          dongja dal me duca, ei vuj no ghi cjolevi
          da la parnsa so, ca no era buna.

          Sbasnt i rimpns, A tocjalu i provi,
          un ghi veva dt a 'n altri, in tal so schenn ?
          e rispundt ghi vvin: S, falu ben movi!

          Ma chel demni che cul me bon parn
          al discoreva, a si era a colp voltt
          dint: Calma, calma, Scarmilin!

          A nu ni veva dopo dt: Roba da mat
          il sorpas stu scoj, pars ca si jt un fracs
          par dut, e fin il sest arc al  spact.

          E se di par via ndavnt vi pls,
          i varsis da z s par chista creta;
          visn a ghi  naltri scoj cal parta a un pas.

          Alij, sinc ris prin di stora puareta,
          ben mil e dunta e sesnta sis
          is a sn che sta strada a  ca s sgreta.125

          I mandi via par l chiscju me compis
          par jodi se nisn di lu fu si scjsa:
          zit cun lu che sans e salfs i restaris.126

          Vn avnt, Alichn, e Pestabrusa,
          al veva tact a dii, e tu pur Cjagns;
          e chei dis al gudi il Barbarsa.

          Encja Lbicos cal vgni e Draghigns,
          Coma pur Sirit palott e Sgrifacjn,
          Farfarl enfn Rubicnt daj mas.

          Zighi atorotr di chel bulnt di ledn:
          tegnit cont di chscjus fin talaltri scoj,
          che dut ntej al pasa nsima dgni fosn.

          Oh, mestri, pur me, se jdiu ch chi soj?
          i vevi dt. Daj, parn via sensa scorta,
          se tu ti ss z; a  miej chi zni besoj.

          Se tu ti ss necurt, combenaltra volta,
          no jditu ca stn i so dincj crustnt,
          e di mincis an plen la mua bruta?

          E luj a mi: Nostsi paurus cuss tant:
          lasa ca ncrstin i dincj tant ca vlin,
          cuss a fn paj puars ca si stn lesnt.

          Par l rzin di sinistra adsi zvin;
          mantnt si tegneva ognidn di lenga strt:
          dal duca so dcjus  un sen a spetvin;

          e luj alr cul so cul trombett al veva, e sclet.127







Cjnt Vincjaduin
          Jodt iai j solds in marcja mets
          prons par combati e par f di s mostra;
          encja scjampnt indavu iuai jods;

          drapej iai pur jodtn ta la banda vustra,
          o Aretns, e encjal z daj cavalers
          el combati daj turnamns, el gjostr;

          a sun di trmbis o di cjampnis,
          cun tambrs e cun segnaj di cjascjej,
          e cun rbis forstis e nostrnis;

          ma maj, prpit maj, cun un mulin cuss intej,
          jodt iai cavalirs mvisi o pedns,
          n pur nfs ca j n stlis in taj cjej.

          Nui zvin ndavnt cuj dis demns:
          O che nbil compagna! Ma cuj sans
          in gliia e in taverna cuj cjochetns.

          Ma l da la pula a era la me mins,
          par capghi da la bolgia dutl inzn
          e comche dentri a vegnvin cutis li zens.

          Comche i delfns, cuant ca ghi mandin un sen
          ai marinrs cul arc da la so schena,
          che di salvasi dal velir si preprin ben,

          cuss, mo, par liersi da la pena,
          crs daj pecjadus jodi a fvin il gobn,
          e sbit lu platvin comla balena.

          E comtal orli da laga a sn
          taun fosl li rnis cul muu di fu,
          cuss chei pi a si pltin el pansn,

          cussl steva par dut ogni pecjadu;
          ma cuant ca si visinava Barbarsa,
          a colp a sparvin sot dal buliu.128

          Un iai jodto se schifo e spsa!
          cal spetava l, comcuant che un al incntra
          na rana ca st e naltra ca sclapsa;

          e Sgrifacjn, ca ghi era zt cuntra,
          ingancjt lu veva paj so tichignus di cjaviej
          e tirt s, cal someva na lodra.

          Il nn di dcjus zi savevi di savej,
          cuss ben nots iu vevi cuant ca Erin sts els;
          mai nns ca si dvin forsi no rin chej.

          O Rubicn, jodn comchi ti ghi ms
          intr li sgrnfis par gjavighi la pil!
          a sigvin ducju nsimit i malads.

          E j: Mestri, prova, s'i ti pl f chl,
          cjat fu cuj cal  chel pur disgrasit
          chai so versris al  par lasighi la pil.

          Il me duca a chl si veva visint
          domandnt dindul cal era, e chl:
          Tal regnu di Navara i soj stt latt.

          Me mari dt mi vevaun sir par chi servs chl,
          ic, che genert mi veva daun farabt,
          che distruzt siveva e last nencja un pel.

          P tars, serf dal bon re Teblt i eri zt:
          l i mi eri mett a fl baratadu;
          e ads, par chl, ch chi soj, ta stu cjaldt.

          E Cirit, che da la bocjal veva fu
          da li bndis do paltis comi purss,
          sntis a ghi li veva ben ftis par davu.

          Tra li gjattis co ca vn la surs;
          ma Barbarsa cuj so bras lu veva siert,
          dnt: Stitn l mentri chi lunforcs.

          E al me mestri la mua ghi veva voltt:
          Domanda pur, al veva dt, se p ti vs savej
          di luj, prin che daj ltris al vegni disft.

          Duncjal duc: Ds s: daj ltris i vars miej
          savej se cualchidn di lu al  latn129
          sot sta pece. E chl: Puc f i eri cun chej

          ca vvin tra di lu un di l visn:
          magari j ncjam cuss cujerzt!
          chi no temars n ngula n rimpn.

          E Libics, Ma vutu vej prpit dut?
          al veva dt; e cjapt ghi veva'l bras cul rimpn,
          che, tirnt, sbregt via ghi'n veva un toct.

          Encja Draghigns volt al veva daun colp di rimpn
          la jn ta li gjmbis; mal so decurin
          si veva voltt atorotr cun brut murbn.

          Cuant ca era un puc calada la tensin,
          a ch, che la ferida si veva sbircjt,
          domandt ghi veva il duca: Atensin!

          Cujl ee chl che, ti ds, da pur disgrasit
          tias last par vignn ta sta riva?
          Al era il frari Gomita, al veva tact,

          chl di Galura, che tancju mbris al veva,
          e vnt vt i nems dal so sir in man,
          ben trats, i'u veva chognn si la godeva.

          Si veva ft d i so bes e lass fu di man,130
          comche luj al ds; en taj altri cmpis encja
          al era stt baratu, ma grant, po, e sovrn.

          Al pratica cun stu sir Michel Zancja
          di Logador; e di cont di Sardegna
          e da li so lnghis, strcan sntin pucja.

          Ma pur me, jodiu l altri cal grugna:
          vi diars di p, ma poura iai che chl
          si prepari a gratami la rogna.

          E Barbars stes, voltt a Farfarl,
          chei vuj al stralunava, pront par bati,
          ghi veva dt: Via di ch tristt dusil.131

          Se vultris i volis jodi o sinti,
          tact al veva chel dant, ca nol era feso,
          Toscns o Lombrs, j ju faraj vign;

          ma ca stdin i Malebrncs encjam n ceso,
          par no vej di temi da li so vendtis;
          e j, sintt coma chi soj ch, po,

          par un chi soj, i fari vign tantnimis brtis
          cuant chi fiscjaraj, comcal  nustri uu
          di f cuant che cualchidunl mt li stis.

          Sintt chist, Cagns alst al veva'l muu
          e scjasnt il cjf al veva dt: Snt se malsia
          che par butasi j al  penst s!132

          Alr luj, cal era plen di furbsia,
          al veva rispundt: Malisius i soj, sigr;
          s'i ps ghi faj ben ai ms cualchi malagrsia.

          Al contrari daj ltris, Alechn dur
          nol era stt, ma ghi veva dt: Se tu j ti vs,
          galopnt i no ti vn in davur,

          ma svualnt parzora da la pece ti mi sintars:
          lasn il orli, el rivl coma scut,
          par jodi se p di nu ti valars.

          O bon letu, co ch naltri zogt:
          ognn dal rzin i vuj al veva voltt;
          e il prin di dcjus, Cagns, il p crut.

          Il Navaris il so timp al veva ben ut:
          fist al  eva i pin cjera e tic e tac
          al era saltt e da Barbarsa si veva molt.

          Colpa ognidn sintt al veva di stu distc
          ma p chl che caut al veva'l difit;
          per si veva movt e sigt: Tiai, vilic!

          Ma puc ghi veva zovt: che li lis al suspit
          no ghi la vvin fata: chl spart al era l di sot,
          eLechnndavu al veva svualt, alsnt il pet:

          prpit cuss a f la rasa di bt:
          cuant chel falc si visina, j a si tufa,
          e luj, zntn s, a si snt comun pipint.

          Pestabrsa, dut rabius da la trufa,
          davu ghi era zt svualnt, e al era nvaght
          che chl al vivs, par vej na barufa.

          Sicoma chel baratu al era spart,
          mostrt ghi veva li sgrnfis al so compaj
          ensima dal buart si vvin asalt.

          Ma l altri al era falc p scaltri che maj
          e dopo vjlu ben sgrift, ducju doj
          plombs a rin in ta chel bulnt di staj.

          Il cjalt a colp spartt al veva i doj;
          ma di tornn alt no ghi la fvin, nencja volnt;
          cun l'lis tichignis rests a rin besoj.

          Barbarisa alr, cuj altri sit dulnt,
          cuatri an veva fs svualn ta laltra riva
          cun ducju i gncjus, e svelt fant,

          di c e di l ognidn tal so post al zeva:
          i rimpns a slungjvin virs chej impecjs,
          che ognidn la cjr sot la pil z cut al veva;

          e cuss iu vvn lass, ducju mpacjs133.







Cjnt Vincjatrein
          Sidins, besoj, e sensa compagna
          i zvin, un davnt e 'l altri dopo,
          coma che'n tal z i frris a prin via.

          Mi veva partt ta la fiaba di Isopo
          il pensej daj tramis ca barufvin,
          ch ca conta da la rana e surs, po;

          che tant comcum e ads a si somjn
          i uns ei ltris, sa si tn ben da mins
          comche dacrdu a vn prinspit e fin.

          E comchun pensej al ns dltris visns,
          cuss da chel pensej 'n altri al era vegnt,
          che doplt mi veval timu taj sintimns.

          J lu jodevi cuss: Tegnnt cont di dut,
          par caua nustra scj ch sn sts befs,
          tant chads a stn pasnt un momnt brut.

          Se mal intensin e rabia sn spos
          lu mi corarn indavu p crudej
          daj cjns chal livri davu ghi crin, fams.

          Z si stvin indresnt i me cjaviej
          da la poura, e vuardnt sempri ndavu,
          i vevi dt: Maestri, no ee prpit miej

          chti ni pltis ducju doj? J iai timu
          daj Malbrncs; davu a mi stn vegnnt:
          a mi par che di riv ch ncjam puc ghi vu.

          E luj: Se un spili i fs dut lunt,
          la to imgin di fu no tegnars
          prin di ch che dentri a ti da turmnt.

          A sn apena rivs i to pensis taj ms,
          cun chej stes timus daj ms el stes aspit,
          cuss che par ducju dojl me consejl l stes.

          Sa nol l rivn a destra masa dret
          dimpedni ta laltra bolgia di z j,
          i scjamparn di stimgin di cjsa134, i scomt.

          No vvin nencja tact a z in j
          cuant che no tant lontn, cun llis tirdis
          par vgnj a cjini, rivs i rin a jdiu.

          Il me duc mi veva sbit cjapt s, ji ds,
          comche la mari, sveda dal rumu,
          visn jodnt li flmis impidis,

          a cjoj sl f ea cor, sensa jodin davu,
          avnt amondi p di luj che di s cura,

          tralasnt par chl di metisi majuta 'ntr, u ;135

          e j dinsima da la riva dura
          a pansa n s al era zt j da che creta
          che una da li bndis dal fost a siera.

          Taun canl noa maj aga cort svelta
          cuss par f cori roda di muln
          cuant che ic p visn da li plis a st,

          comil me mestri cuant chj dal orli i zvin,
          cun me che ben stret mi veva al so pet,
          coma chi fs f so, no doma un compajn.

          Apena chei so pi tocjt a vvin il lit
          dal sest buart, belz a rin lu las
          tal orli, sensa, po, podej fani dispit;

          che volt a veva la providensa dal pn s
          fju minstros da la fosa cunta,
          mal podej z via di l ghi veva cjlt s.136

          La ji vvin cjatt zent lustra, e tanta,137
          che plan plann a zeva atr cuj so pas,
          planznt, straca tant, e sensa grinta.

          Mantelnis a vvin cun capcjos bas
          di front dai vuj, fs dcjus secnt il taj
          di Clugn, nd che daj frris a rin us.

          Ndors a rin di fu, e lstris p che maj,138
          ma dentri dtis di plomp, pent, mo, e tant,
          comi condans di Fedrc ei so guaj.

          Oh se fadjal etrno part di stu mant!
          Nui vvin ncjam part via a man sanca,
          insimit cun lu, il so planzi scoltnt;

          ma pal grant pis, che zent l, chera straca,
          a zevan davnt cuss plan che compis
          nufs i cjatvin ca zvin p svels uc.

          Par chl j al duca: Di scju purs tramis
          an dese di chej ca si cogns di ft o nn?
          Sin jdia cualchidn ta scju viavis?

          E un chel toscnl cognoseva benn,
          Stit fers l chi sis, di davu ni veva sigt,
          vultris chi corisn tal scur di stu burn!

          Forsi i varis s ca via nterest.
          Alr il duca voltt si veva e dt: Fr,
          e dopo v ndavnt, tu, cul so pas ralentt.

          Apena fermt, doj premurnschistu al  ver
          jodt i vevi chen sprit si cun me a volvin;
          ma plan, che ch a era stret el pis coma fir.

          Cul vuli di travirs, cuant che ch a rin,
          fs mi vuardvin, sensa f perula;
          volts sirin dopo a s stes e si divin:

          Stu ch al par vf da comcal muf la gola,
          e sa sn murs, cuj ghi djal privilgju
          di z lbars dal gran pis da la stola?

          Dopo a mi: O Toscn chal colgju
          di chej purs dipcritis ti ss vegnt,
          di dni cuj chi ti ss no vjlun disprgju.

          E j a lou: Nast i soj e crest
          ta la gran sitt dal bil Arnon riva
          ei soj ch cun chel curp chiai sempri vt.

          Ma vultris cuj siu, che tant luignnt
          il dolu vi cr j pa li moslis?
          Se pena i viu ca  un luu cuss grant?

          E un dt al veva: Sti mantelnis zlis
          a sn ftis di plomp tant gros chei pis
          sos a fn tant cjul li so balnsis.

          Frris Godns i sn sts, e bolognis;
          chistu Loderingo e j Catalan
          irin clams, e a Firense ni vis

          eles, nd che prin sielzt domn an dn
          par tegni la so pas, e'i sn sts taj
          chei efis l dal Gordingo139 ncjam a stn.

          J i vevi tact: O frris, i vustri maj;
          No vevi dt di p, chal vuli un mi era vegnt
          cal era'n cjera in crus mett cun tre paj.

          Cuant che jodt ni veva a si ers dut cuntuarzt,
          in ta la barba cun grancj susprs soflnt,
          el frari Cataln, ca si era necuarzt,

          mi veva dt: Chel conflit chi ti sts oservnt
          al veva consilit i Farios cavera miej
          pal ppul un omp ai martrs mand ndavnt.

          A travirs al e ntdi stu troj intej,
          comchi ti js; e a  just cal sinti
          dognn cal pasal gran pis cal  da vej.

          Cuss a  volt chencja so misir al stenti
          ta sta fsa, ei ltris dal conslio:140
          grant dn paj Ebros; chistin mins tnti.

          Alr maravet al era stt Virglio
          di chl cal era dut distirt in crus
          e pestast ta stu eterno elio.

          Ghi veva alora 'ndirist al frari sta vus:
          Vi displaarsia, podnt, di dni
          sen davnt a destrand post p spasius

          par podej funultris dojzghini,
          sensa vej da costrnzi i nzui nris
          di vign fu da stu font a butani.

          Al veva duncja rispundt: P chi no ti spris
          a si visina un scoj che dal grant srcul
          al taca e al cujrs dtis li blgis,

          fu che chista; chl para vial pericul:
          mai podis ben z s par chista frana141
          chensimal rivn a f un puc di rincl.

          Il duca, penserus, al era j di vena;
          ma dopo: Buir al  sttn ta sta fogna
          chl chei pecjadus par cal rimpina.142

          El frari: Cont iai sintt a Bologna
          daj vsis di stu diau, che fra chej iai sintt
          cal  pari dal fals, sta gran cargna.

          Alora il duc a cjamin si veva mett,
          cun encjamn mua un sen di rabia;
          e j pur daj ncargs viai soj zt,

          segunt dal me bon duc la segnada via.







Cjnt Vincjacuatrin
          L ndul chel n al ncjam zovent
          cuj ris dal soreli dalAcuri temprs
          e z li ns d si compgnis dal dan volt,

          cuant chen taj cjmps a sn da la brua lass
          i sens luns da la so biela su blancja,
          ma ai ris cjls a vgnin sbit plats;

          chel pastu che roba par li piris ghi mancja,
          al leva s, al vuarda, el jt ducju i pras
          ca lin blancs; a si batl cjf, e duncja

          in cjaal torna; al scjsa rabius i bras,
          comun pur diu ca nol s prpit se f;
          dopo al torna fu el sper ghi rins

          jodnt che il mont a si vu dut rif,
          l par l; e al cjoj s la scoria,
          e li so piris virs il pscul z a li f.

          Plen di poura ieri cuant che dal duc laria
          jodt i vevi che la so fronta turbava,
          mal sern stu mal al scorsava sbit via;

          ch, cuant che nu al punt gust si rivava,
          il me duca virs di me a si'era voltt
          cul bil f che al pi dal montzl mostrava.

          I bras al veva vierzt, e dopo vej penst
          un puc sul miej mut di podej front
          la frana, in s cuj so bras mi veva poct.

          E coma chl cal f ma encja atnt al st,
          el pensa sempri sul se f p 'ndavnt,
          cuss, cuant chi rin rivsn ta la cresta

          dun scoj, zl vulil vevan taun clap pndavnt
          e dt mi veva: Tenti ben durn ta che piera l,
          ma st tnt ca no sedi una ca st sbrisnt.

          No si podeva z cun tant di cjapil ul,
          che nu alora, luj liej, e j poct,
          si scalvin, cun man e pi, che parit l.

          Sa no fs che dal rivn l chieri mpostt
          p dalaltril orli al era a man,
          no saj luj, ma j, po, i sars l restt.

          Ma pars chel Malbls virs chel ledn
          da la cort p'n bas al v semprin rivan j,
          li rvis dogni un daj foss a n

          un rzin cal vn s e un cal vn j:
          mai rin lo stes plan plan rivs ta la punta
          nd che lltima piera a steva par col j.

          Di tir flat i fevi fada, e tnta,
          che cuant chi eri s i no la podevi p,
          nsi sintt mi eri apenan cresta.

          lsiti s, poltrn; no ti ps st ch,
          mi veva dt il mestri; che sints in pluma
          no si otn fama, n stnt tal jt di d;

          e cuj che sensa dic la vital cunsuma,
          amondi puc di sn ta la vital lasa,
          coma fun in aria o in aga la spluma.

          Leva s: vnsl vilimnt ca ti sbasa
          cun chel spirt chogni batlia al vns,
          se il curp pent a no lu sclisa.

          Da scal tias encjam tancju scjalns;
          no basta da scju ch si partt:
          daj, mostral to mrit, s'i ti mi ntns.

          Alr mi soj levt e mostrt furnt
          di lena miej di chl chi mi sints,
          e dt i vevi: V, che j i soj furt e ardt.

          I vn tact a z s par chel scoj stes
          cal era stret, ncrept e malmett
          e rpit tant p di chl di puc di prin dads.

          Znt si parlavi par no some fiact,
          cuant che dalaltri bus i vevi sintt na vus
          che di f perulis a vars puc podt.

          S cal veva dt no vevi capt nencja dal colm rocjus
          di chel arc che punt ghi f ch al fost:
          in mtu al era e scura la so vus.

          Mai vuj vifsencja sin j ieri voltt
          a no podvin rivn font, pal grant scur;
          alora j: Tu ti sas, Mestri, s ca tocja vej ft

          par rivn ta laltr rzin e z j dal mur;
          parsche, comchj i snt ma i no caps,
          cuss la j i jt ma cognosi a mi dur.

          Dii i podars, al veva dt. ma nujai ti ds
          chel f; pars che la onesta domanda
          sia da segu cul f e no cun cjacardis.

          Nultris i rin zs j dal punt par che banda
          ndul ca si uns cul otf rzin;
          da ch la bolgia i la vn ben joduda;

          e j jodt i vevi ca sintorgolvin
          sarpns orbils di dtis li srtis
          che al recuardajuncjam mi tormntin.

          Nisn p vant, Libia, pa li to dnis!
          che se di jcui, fres, e caldros
          ti prodis, e ltris coma li cncris,143

          n si tancju nemaj mpests e ldros
          tias maj mostrt, nencjan duta lEtiopia
          o adiritura insima dal Mar Ros.

          N t stu sbuighs di sbis fighi spa
          si podeva a lampaurida zent nuda,
          sensal sper dun bus o litropa144:

          daj madrs ghi era stada ogni man leda;
          par davu ghimbuvin cjf e coda,
          e par davnt a rin duta nangropada.

          co che a un cal era da sta banda
          intr ghi veva svuist un sarpnt e muardt
          l che la cadopa a  cul cul unida.
          Il scrivi na i tant svelt noai  maj jodt
          comche chl siampijt e brut, e dut
          in sinia colnt a sia ridut;

          e cuant chin cjera a si era cuss distrut,
          il plvar si'era mett a rifasi da s
          e chl di prima l era tornt dut par dut:145

          par chej che di dut a sn, cuss a 
          che la fnis a mu e dopo a rins
          cuant cha la fin dal cuint scul visina a :

          n drba n blava in vita no ps
          ma doma di gtis dincns e damma,
          e nard e mra a ghi snl ltin imbrs.

          E comchl cal cola, e nol s coma,
          par fuarsa dun brut spirt chen cjera lu tira,
          o di cualchaltri maln chel omp al doma,

          cuant ca si alsa e intr si mira,
          dut stupidt da chel grant patimnt
          cal veva sufrt, vuardnt al suspira;

          cussl pecjadu dal so 'nsiminimnt.
          O potnsa di Diu, cuant ca  severa,
          che cussa slavina cuant ca st punnt!

          Il duca ghi veva lr domandt cuj cal era;
          e chl: I soj plombt da la Toscana
          puc timp fn ta sta salvadia di galera.

          La vita bestil mia plat, no lumana,
          pars che mul i soj stt; ei soj Vani Fus,
          bstia, e Pistja miera na tant degna tana.

          E j al duca: Ca no si la svgni da stu bus!
          Domndighi par se colpa cal  ca j;
          che ji lu ai jodt comomp di sanc e rabius.

          Il Fus chistu al era ben rivt a capilu
          e virs di mel cjf el so spirt al vev' alst
          e plen di vergogna si podva jdilu;

          dopo al veva dt: P mi displs chti mias cjatt
          in ta che mieria nd chi ti mi js
          che cuant che da laltra vita isoj stt tronct.

          Neg chl chi ti mi domndis i no ps:
          ch j i soj mett pars che ji soj stt
          ta la sacrista lari di mbui e cros,

          e di chistu 'n altril  stt acut.
          Ma par che tu di sta vista no ti gdis,
          se maj chiscju poscj scurs ti vars last,

          di s chi ti vii i vuej chi ti scltis:
          Pistoja daj Nris a vn dimagrida:
          dopo a rinova Firense zent e unsis.

          Vapu Martel tira fu di Val Magrada
          cal  di nulns scurs inglust;
          en ta na violenta burascjada

          insma dal Cjmp Picnl combatil vegnar ft;
          alr luj a colpl caligu al scorsar
          cuss che ogni Blanc al vegnar fert.

          Ei ti lai dt parsche displaej ti far.146







Cjnt Vincjasincuin
          Il lari, a la fin da li so perulis,
          li mans mostrt al veva cun dtis dos li fghis,
          signt: Ci, Diu, co ch li to miris!

          E sbit mirin li sbsis amghis,
          pars che una il cul a ghi veva 'nsiarpt
          compar dighi: Nuja p i ti dis;

          un'altra ghi era zuda atr daj bras, e let
          intaun grop cjf e coda l ndavnt,
          cuss ca nol vars maj p nuja scjast.

          Ahi, Pistja, pars no statu pensnt
          dinsiniti e di f col i to murs,
          ch dompal mal la to siminsa a v ndavnt?

          In ta stu 'nfir, ta nisn daj so srcui scurs,
          nol  maj stt cuntra Diu spirt cuss rognt,147
          nencja chl colt a Tebe, j daj murs.

          E par sempri mut al era zt via scjampnt,
          e j jodt i vevi un senturi dut rabius
          che Nd cal l crt? al vegneva clamnt.

          I no crt che Marema cuss tancju schifus
          di madrs vt a vs coma lujn ta la schena
          fin l che omp al pardi ducjui colus.

          Davu da la cadopa, in ta la schena,
          cu llis virtis, pojt al era un dragn;
          e chl al bra ognn chel cau l lu mena.

          Dt al veva'l mestri me: Chistu al  Cacn
          che sot la pica dal Mont Aventn
          p vltis un lac di sanc ft al veva, il bestin.

          A nol v cuj so frdis148 pal stes cjamn,
          pa la trufa che 'l imbrojn al veva ft
          di che gran mandria che vt al veva visn;

          alora il so f da furfnt si era fermt
          sot li mendis di rcul, che forsi
          sent ghin  eva dtis, ma doma dis ghi vvin bastt.149

          Lujl parlava; chel altri lu jodeva z;
          dut ta un colp tre spirs a rin l capits,
          che n j n luj necuarzs si rin, l par l,

          fin che sigt a vvin: Comai siu ch frai dans?:
          aloral nustri parl i vvin smett,
          e virs di lu atns si rin volts.

          Ji no ju cognosevi; ma a era susedt,
          coma ca era tanti altri vltis capitt,
          che prin na roba, dopo naltra i vvin sintt.

          E cuss: Cjnfa ndul cal  restt?
          J alora, par chel ducal sts atnt,
          il me dit da barba a nas i vevi pojt.

          Ads tu, letu, di crodi st ben atnt,
          che chs chi conti, a no sn maravis,
          chj stes chi li i joddis li crt a stnt.

          Mentri chj a lu ghi alsavi li sis,
          un grant sarpnt cun sis pi si veva butt
          intr dun di lu, e svelt comi pensis

          cuj pi di mis la pansa ghi veva ntorgolt
          e cun chej davnt i bras ghi veva cjapt;
          li moslis pur a ghi veva dopo ben bect;

          i pi di davu ta li cusis al veva slungjt
          e la so coda tal mis ghi veva mett,
          e davu la schena di nuf distirt.

          Ldera s par un rbul i noai maj jodt
          ca si rimpna comstorbil fiera
          chen tal curp da laltra si veva ncjastrt par dut.

          I doj curps si rin dopo uns comse cjera
          cjalda a fsin sts, misturnt il so colu,
          tant ca nol pareva p, nencjn, chl cal era,

          coma ca si forma davnt dal bruu
          da la cjarta un colu cal  tant scur
          ma ca nol  neri, encja sel blanc al mu.

          Iltris lu vuardvin, ognn puc sigr
          e signt: Ejl, coma chi ti sts cambint!
          Jitu chi no ti ss p doj, n un pur.

          Z a stvin i doj cjfs domun doventnt;
          a somevin, chscjus, do figris miscjdis
          in ta na mua; e no p dos da ch ndavnt.

          Doj bras si rin fs da cuatri mendis;
          cusis cu li gjmbis, e pansa e pet,
          in rbis maj joddis si rin cambidis.150

          Anultl era ogni inisil aspit:
          n doj n un stimgin sformada
          a pareva; e plan si veva movtn ta stu stret.

          Comche la sbisa sot da la scoria granda
          daj ds cjaniculrs, zntn ta na nova brusa
          a v scjavasnt la stradan ta na lampada,

          cussl pareva, vegnnt virs la pansa
          daj altri doj, un madrast impijt,
          lvit e scur, comna barba gria;

          en tal bugngul, l che par prinl vn  supt
          il nustri alimnt, un di lu si veva mpirt
          e davnt di luj al era sbit dopo colt.

          Chel impirt, sidn, al veva doma vuardt;
          nsi, cj pi ferms, al sbadajva,
          coma che sun o fivra lu vs tact.

          Lujl sarpnt, el sarpnt lujl vuardava;
          un pa la plaja e laltri pa la bocja
          fun a soflvin el fun si scuntrava.

          Cal tai ormaj Lucn ul cal tocja
          daj purs dius di Sabl e di Nasdio,
          e che ben al sinti s ca ghi v dongja.

          Cal tai di Cadmo e dAretus Ovdio;
          che se chl in madrs e laltra in font
          poetnt al converts i no lu nvidij j;

          che maj, ma maj, do natris front a front
          al  tramutt, cuss che li dos frmis
          a cambisi di sostansaghian ft front.

          Insimit tegnt si vvin a sti rgulis,
          che il sarpnt la coda al veva 'nforcjt
          el fert strenzt al veva ben ben li tlpis.

          Li gjmbis pur cu li cusis si vvin tocjt
          encolt cuss che dopun puc la zuntura
          zuntura a no vars p somet.

          La coda rota a cjoleva la figura
          ca si pierdevan talomp, e la so pil
          si feva mola, e ch dalomp dura.

          I bras, jt ben, si ritirvin sot il cul,
          e i doj pi dal madrs, che curs a rin,
          tant si slungjvin cuant che chej a zvin sot pil.

          I pi davu a sintorgolvin
          doventnt il coso che 'l omp al plata,
          mentri che dal so, pur omp, in doj si fvin.

          Intnt che al un e al altri si cambiava la fumata
          in colu nuf, e ghi feva vignl pel s
          par ch, e par l ghi deva na lisaduta,

          un a si era levt el altri al era colt j,
          ma sensa distud chej triscj di fanaj
          che sot di chej ducju doja cambivin muu.

          Chl dret tirt si veva virs li tmpis asaj,
          e di duta che roba che l a era zuda,
          lorlis si vvin formt, che vt nol veva maj.

          E da la matria pn davu restada,
          cun pucja in mua un nas si veva formt
          e cul rest na bocja domp ghi era formada.

          Chl pojt, il muu ndavnt al veva slungjt
          e li orlis ritirt dentri dal cjaf,
          comche daun lacaj a vn cuss spes ft;

          e la lenga, chunida a era, e claf
          di tant trabascj, sclapada si era; e ch a frcja
          ntal altri sierada si era; el fun fer, da sclaf.

          Lnima, che doventada era bstia,
          a scjampava subulnt par il fost,
          endavu ghi vl altri, cal spuda el tabja.

          Ma co cal veva li splis nvis voltt,
          dint al ters: I vuej che Buoso151 al zedi
          e ca si strisni ben in ta stu but.

          Cuss la zina di sta bolgia jodi
          mut e tramut podt i vevi, e ca
          mi scuil nuf se sempri sclet i no pl si.

          Cunfs i me vuj mi era capitt c
          ca fsin un bil puc, el me sprit pur;
          lo stes i'u vevi ben jods z via di c;

          fra lu al era Pcjo Scianct, par sigr,
          e luj al era l unic da li tre figris
          la forma di prima a tgnisi dur:

          chel altril era chl152 che tu, Gaville, ti plnzis.







Cjnt Vincjasejin
          Gt, Firense, para via a dati vnt,
          bt pur par mar e par cjera li to lis,

          chen tal infir al l to nn ca si spant!153

          Ca j iai cjatt sinc daj to grancj lris,
          sitadns tos, par me vergogna granda,
          e tu in grant onu no ti ti lsis.

          Ma sel ver a sinsumian matinada,
          tu ti vegnars a prov fra puc timp
          la maldisin, e p, da Prat augurada.154

          Se cuss za fs, al sars il so timp:
          ca susedi pur, che cuss ghi tocja!
          P mal i staraj cul z ndavnt dal timp.

          I rin parts, e s par chej tocs di rocja
          che prin a z j a ni vvin judt
          al era zt il duca, che ft mi veva da clocja;155

          e prosegunt par chel solitari trat,
          tra che schgis e che pntis dal scoj,
          sensa la man il pi si vars bloct.

          S mal che sintt i vevi, e encja ds chi soj
          ch i snt cuant chen mins mi vn chl chiai jodt,
          chen ta dut il me inzn i no mi poj,156

          ca no si dii che ch a mancjava virtt;
          cuss che, se stela buna, o encja miej,
          mi veva dt dal ben, i no vorsn me nvdia vej vt.

          Cuant chei contadns si ripin taj pajj
          in taj ds che chl che il mont al sclars
          a si tn mancu platt ai nustri vuj,

          e comca scambijn post muscjns e mscjs,
          tanti lugnis a sjdin j n valada
          nd chel dart al  e li vendmis;

          di altritanti flmis a era pur luminada
          lotava bolgia, comche j mi eri necurt
          da l ca sjodeva la part p fonda.

          E coma chl che cuj rs vendictl veval turt
          jodt al veval cjr di Elja al part,
          cuant chei cjavaj in s si rin buts furt,

          che zighi davu cuj vuj nol podeva p,
          fu che djodi la flamuta besola
          comna nuluta, chin s al jodeva z;

          cuss a si muf ognuna pa la gola
          dal fost, che nisuna a mstral platt;
          ogni flama a tn un pecjadu e no lu mola.

          Dinsimal punt in ji vuardavi, plet,
          che s'i no mi vs taun clap tegnt dur,
          ji sars colt sensa vign poct.

          El duca, chj i stevi atnt si veva necurt luj pur,
          mi veva dt: A sn spirs dentri li flmis;
          ognn singlusa di chl cal rt sigr.

          Mestri me, rispundt ghi vevi, s chti mi dis
          mi f st p sigr; ma zi vevi crodt
          che cuss a fs; ma iai pur gust chi ti mi cntis.

          Cuj een tal fuc cal  cuss dividt,
          las, cal parl flam da la foghera
          nd chEntcli cul fradi157 al era stt mett?

          E luj a mi: L dentri a si martra
          l Uls e Diomt, e cuss nsimit
          a vn a la vendeta coma lira;

          in t la flama si sinteval planzi, fit,
          da la vuita dal cjavl cal era puarta
          di nd che chl che fondt al veva Roma al era partt.

          Al eral planzi, dentri, da lart che, muarta,
          Deldmia ncjam a sufrs par Achl,
          e pur dal Paladil dolu a si parta.

          Se dentri di chel sfavil ghie pusbil
          parl, i vevi dt, Mestri, ji ti vuej pre
          e pre di nuf chel me prel vali par mil,

          che dut par nuja nol sedil me pre
          che che ncuarnada di flama ch a vegni:
          jdiu i vors cuss tant chin j ti mjs ple.

          E luj a mi: Il to pre i vuej tegni
          in granda stima, e ben i lu scolti;
          ma f che la to lenga si ritegni.

          Lasa chi parli j, che ji ti parti
          s chi ti vus; che lu no volarsin
          forsipars che grcs a rinscoltati.

          Dopo che la flama vegnuda niera visn
          nd chal me duc ghi pareva just il luc,

          cuss ghi veva dta lu che l a scoltvin:

          O vultris chi sis in doj dentri dun fuc,
          sj iai di vun vita alc merett,
          se da vultris merett iai tant o puc,

          cuant chiain tal mont li ltis rghis cret,
          stit fers li; ma l un di vu cal dii c
          ndul che, pierdt, al  murt e sotert.

          Il cur p alt da la flama antica
          tact al veva a mvisi bruntulnt
          coma ch chel vnt lu scjass in l en c;

          alora la puntan c en l zirnt,
          nencja ca fs stada na lenga ca parls,
          comna curnt la vus a veva fu sgorgt: Cuant

          chiai last Circe, che cun chel so ls
          mi veva par p dun n dongja Gaeta tegnt let,
          prima che cuss Enea la clams,

          nl ben chi volevi al f, n la piett
          pal me pari vecju, nl dovt amu
          che a Penelope podt i vars vighi dt,

          mi veva dentri podt vnsi chel ardu
          chi vevi di dovent dal mont esprt,
          e daj vsis dal omp e di ogni so valu;

          mai mi eri dret butt'n tal mar alt e virt
          cun na navuta e cun che compagnia
          psula ca no mi veva maj last dert.

          Da spigja a spigja ieri zt, fin in Spagna,
          fin in Marc, e in Sardegna encja,
          en ta lulis chel stes mar al bagna.

          J ei compis irin zent straca e vecja
          par cuant che rivs i rin ta chel post stret
          indul che rcul i sens last al veva'n rocja

          par chel omp nol zs pn l dal stret:
          da la man destra last i vevi Sivl;
          e da che altra belz bandont Set.

          O frdis, dt ghi vevi, che par sent mil
          percuj i sis rivs fin a sta fin dal mnt,
          in ta sta va, ca ni  fina comun fil,

          daj sns chencjam ni rstin ta stu mont,
          no stit dii di no a lesperiensa
          di chel mont sensa zent, di l dal tramnt.

          Considerit ben la vustra siminsa:
          fs no sis sts par vivi da salvdis
          ma par zn sercja di virtt e cognosensa.158

          Cun stu discrs stdis ghi rin ben ingusdis
          ai compis li rans par par ndavnt,
          che par fermju i vars ft grandi fadis;

          e voltt la nustra popa virsl levnt,
          i rmos lis a doventvin p ar stu mat di svul;
          plan plan a man sanca i zvin voltnt.

          Belz dtis li stlis dal polo austrl
          a jodeva la nt, el nustri al era tant bas
          che j al stevan compagna dal scul.

          Sinc vltis a rin sts impijs e siers
          chej lumns ca rin sot da la luna,
          dopo chi vvin scjavast chel grant pas,

          cuant chjodt i vvin, encjam lontana,
          na montagna 159scura e alta tant
          che cuss maj non vevi joduda nisuna.

          La vista dt ni veva legra, fin cuant
          ca veva da stu nuf post na bufera tact
          ca veva ben batt la prua ln davnt.

          Naf e aga tre vltis z n ziru a veva ft:
          a la cuarta la popa zuda a eran s
          e la pruan j, comca era destint,160

          fin chel mar s di nu ni veva siert j.







Cjnt Vincjasietin
          La flama era z ndresada e cujta,
          dopol so parl, e via da nu a zeva
          cu la licensa dal me bon pota,

          cuant che naltra che davu ghi steva
          i vuj mi veva ft voltn ta la so punta
          da ndul chun sn confs al vegneva.

          Comal neml sicilin, cun dentril lament
          di chle par prin cun chl al mugnava
          che al falu, trist al era stt, cuss si conta;161

          cu la vus dal aflt al bovolava
          tant che, encja sal era dut ft di ramp,
          lo stes a pareva che na vura al sufriva;

          cuss, sensa vej n bus n altra via di scjmp
          da cuant chen tal fuc, in taun sclopet da mas
          si convertival so pur parl, lamp a lamp.

          Ma dopo cal veva tact il so vis
          virs la punta, e dt ghi veva chel gus
          a la lenga cuant che'n sl zeva dal bas,

          dii i vvin sintt: O tu chi ti sntis
          la me vus e chel to parl al  lombrt,
          ei tias dt: Istra ten va; di pi non tad욒 ,162

          pars chji soj ch forsi un pucn ritrt
          nsta z, ma tabja pur cun me un puc:
          t'jdis ca no mi displs a mi, e ji rt!

          Se tu i ti ssn ta stu mont svurp da puc
          colt da la sda che biela cjera
          latina dand che la colpa iai, pur cuc

          dmi sei romagni an ps o guera;
          chjieri di che montgnis fra Urbn
          el pas ca si virs al Tevere, a plera.

          Ji vuardavi in j, atnt e sidn,
          cuant chel me duc'a mian tal flanc tocjt
          dint, Tabja tu, che chistu al  latn.

          E j che di dii ieri prepart,
          senseit scuminsit i vevi a parl:
          O spirt, ca pr chi ti sdis la j platt,

          la Romagna a no , n maj no era, ul,
          sensa guera in tal cu daj so tirns;
          ma al momnt no si jt ul nisn lot.

          Ravna a  comca  stada da tancju ins:
          l cuila da Polenta l a si cova,
          cuss chencja Cerviaa cujrs cuj so plumns.

          Sta cjera163, che z ft a veva la so lungja prova,
          e daj fransis un mar ros di sanc, miga puc,
          sot ramsis vrdis a si tegneva.

          El mastn vecju e il nuf da Verc,
          che tant mal a vvin Montagna governt,
          a siu jt l ca grugnsin, e p di un puc.

          L di Lamn e Santera, ogni sitt
          guidada  dal leont dal nit blanc,
          cal cambia banda da unvir a estt.

          E ch ca vn dal Savio bagnada di flanc,
          cuss comca si cjata tra plan e mont,
          tal stes mut a vf, sot tirn e stt franc.

          Mads cuj stu? Dnilu chi lu tegnn cont:
          nostsi dur p che cualcaltril  stt,
          sel to nn al mont al rivaa fighi front.

          Dopo chel fuc al vevaun bil puc rugnt
          tal so mut, la so punta fina l veva movt
          di c, di l, en fin a chistu ghi veva dt flat:

          Se ji crods da rispndighi in dut
          a cualchidn che maj'l torns tal mont,
          di flame sta flama a no vars p volt;

          ma sicoma che prpit maj da stu font
          nol  maj tornt vif nisn, s'i snt just,
          sensa timu dinfmia di disti i soj prnt164.

          Omp di guera i soj stt, e dopo frari cun gust,
          crodnt di f, cuss sinturt, penitensa;
          e dut a sars susedt ta stu mut just,

          sa no fs pal grant predi165che schifnsa!
          ca mia rimettn ta li primi clpis;
          e coma e pars, co la sostnsa.

          Mentri chj i eri forma cul sancn ta li vnis
          che dt mi veva me mari, il me f
          nol era da len, ma da vlpis.

          La furbsia, la scaltrsa el imbroj
          ben mi zvin e tant i uavi la so rt,
          che finn fn dal mont al era dutun f.

          Cuant chi mi eri jodt rivn ta che part
          da la me ett nd chognnl dovars
          cal li vlis e z ndavnt mancu furt,

          il plaej di prin schifo mi fev'ads;
          dut pentt, al mont dt ghi vevi i me ados;
          ah pur baovl! e zovt a vars.

          Chel principe l daj nufs Farios,
          stnt fant guera dongja dal Latern,
          e n cuntra Saracns n Gjudos,

          pars ch ognn daj so nems al era Cristin,
          e nisn al era stt Acri a vnsi,
          n mercjadnt al era stt l dal Soldn;

          n i rdins scris n pur l alt ufsi
          ghi vvin ft da guida, n in m il cordn
          che frris p mgris a vvin par strnzisi.

          Ma com Costantn vt al veva Silvstril bon
          dentri di Sirt par vuarlu da la lvra,
          cuss chistu volt al veva chi lu juds benn

          par vuarlu da la so granda fivra:
          volt al veva chi lu consilis, ma'i vevi tat
          pars'che ogni so perula stramba a era.

          E dt al veva di nuf: Nosta sospet dut;
          ji ti aslf, e tunsgnimi coma f
          par chel Penestrn al zedi j dal dut.

          Il cjl ji pl ben virzi e sier,
          coma chi ti ss; per a sn dos li clafs
          chel me antecesu nol  volt cur.

          Alora poct mi vvin i argumns grfs
          l ndul chel tai al sars stt peu,
          e dt i vevi, Pari me, parsche asolusin ti mi ds

          da chel pecjt chads mi f coln j,
          il prometi al lunc ma il mantegni puc furt
          ti far trionf tal to alt di la s.

          Francsc si veva ft avnt, dopo chieri murt,
          par me; ma un di chej cjalinus di cherubns
          al veva dt: Lsilu ch166. A no mi f turt.

          Al  da z la j, fra i me meschns
          par chel consej da ludro cal veva spartt,
          che da chn c ghi sn sts sempri visns;

          che aslvi no si ps chl ca no sia pentt,
          n pentsi e volej al stes timp si ps,
          che stu contrad a nol vn consentt.

          Oh pur me! P svelt svesi nisnl ps
          coma cuant chengrimpt mi veva e dt: Forsi
          no ti pensvis che jun lic167 i fs!

          A Minos mi veva partt, che la coda a voltasi
          atr dal curp si veva mett vot vltis,
          e dopo che ll era zt a murdisi,

          dt al veva: Stu ch al st ben l cuj lris;
          a  par chl che j nd chi tjs i soj pierdt,
          e vistt cuss i sufrs sti pnis.

          Cuant chel so dii al veva cuss fint dut,
          la flama, cun grant dolu, a era partida,
          stuarznt e sbatnt il so spis di cuart.

          Nu i rin zsndavnt, j e la me guida,
          s pal scoj fin insima dalaltri arc
          di chel fost nd che di fo an pijn avonda

          ducju chej che diunnt a cjpin s tant crc.







Cjnt Vincjotin
          Cuj podarsia maj cun perulis scltis
          dii di chel sanc e di che plis in plen
          ch'i vevi ads jodt, encja contnt p vltis?

          A no nisuna lenga cun chel inzn
          chjud al posil nustri discrs, e la mins
          jodi a f di dut chel comprendi l puc sen.

          Se chej a fsin encjam dcjus visns
          che z in ta la sfurtunada cjera
          da la Pulia a vvin vt cuss tancju sufrimns

          par via daj Trojns e da la lungja guera
          che di anej a vvin 'mplent doj biej zis,
          comcal ds Livio, che partt ai sblius nol era,

          cun ch chan daveva lass pus intis
          par vej contrastt Berto il Guiscr;
          e laltra che last a  ncjam vusn ta li contis

          di Cepern, l ndul cal  stt buir
          ognn pulien, e l da Tajacs,
          ndul che sens rmis vinst al veval vecju Alr;

          e par cuant che ferdis fndis o vus ros168
          sjodevadut chistu nencjal vn visn
          al oru di sta nona bolgja l che dut al  ss.

          Caretej non d che tant par dvis a spndin
          comun  h'i vevi cun schifo jodt, dut sbregt
          da la barba fin l che coris si trin:

          i bugjej tra li gjmbis ghi vvin colt;
          cu e polmns sjodvin, e chel pur sac
          cal f merda di chl ca sia mangjt.169

          Djodi dut di chistui no eri ncjam strac
          cuant che luj mi veva vuardt, e vierzt si veva'l pet,
          dint: Jitu chi mi virs coma un sac?

          Jt ben cuant strupit cal  Maomt!
          Davnt di me al  Ali cal v planznt,
          rt in mua da la barba al cjuft.170

          E ducju i ltris che ch ti vs jodnt,
          seminadus di scndul e di scisma,
          vfs a rin, mads, sclaps, a stn puc godnt.

          Un diu al  c davu ca ni sistema,
          crudl cal , cul taj da la so spada,
          e ducju di nuf al sbugjela cu la so lama

          cuant ca rifn che doloroa strada;
          no prin, per, che znt atr, comchi ds,
          ogni ferida si sedi z sierada.171

          Ma tu cuj stu che dal scoj i ti vurdis,
          puc sigr, forsi, di z a la pena
          che Minos segnt tia pa li to acis?

          Murt nol   ncjam, n colpa lu mena,
          rispundt al veva'l mestri, a tormentalu;
          ma par dighi nesperinsa p plena,

          a mi, chi soj murt, mi convin menalu
          pal infir ca j, di zru in zr,
          e ver al  comchj ti staj dinlu.

          Cuant che sintt lu vvin, p di sent ca zvinn zr
          si rin ferms tal fosl a vuardami
          par marava, dismintint il martr.

          Dghi duncjads a Fra Dulcn ca si rmi
          tu chel soreli tjodars forsi di nuf fra puc,
          se p ca nol vu vign sbit a cjatami

          ben di vvars172, che sel timp al siera stu luc
          la vitria no ghi zdi al Novaris,
          che sin nol vinsars sensaun grant truc.

          Un pi a lu veva z alst di pis
          Maomt cuant che dt mi veva sta perula;
          dt chist, va cal era zt cu li so idis.

          N altri, che un bus al vevan ta la gola
          e tronct il nas fin prpit sot li sis,
          e nol veva altri che unorla,

          restt l a jodi chisti maravis
          cuj ltris, prin dltris vierzt al veva la cana,
          rosa di sanc ca ghi colava di sot li sis,

          e dt al veva: O tu, che colpa no ti condana,
          e chiai jodt in ta cjera latina,
          sel grant some a no mingna,

          recurda Pieri da la Midiina,
          se maj ti trnis a jodi chel bil plan
          che da Versl a Marcab sinclina.

          E fighi savej a chej doj p miej di Fan,
          al Sir Guido e encja al Angjoll,
          che sel jodi ndavnt ch no si lu fnvn,

          a vegnarn buts fu dal so vasl
          e maens visn di Catlica
          pal tradimnt di un tirn tant crudl.

          Tra lsula di Cipro e di Majorca,
          nol  maj un cuss grant delt jodt Netn
          n da pirata n da zent argolca.173

          Chel traditu che pur al jt dom cun un ,
          e al tn la cjera che un tal ch di me
          di jdila al vors si stt din,

          a ju far z al parlamnt cun s;
          dopo al far di mut che al vint di Folra
          pre ghi zovar puc, e si sl pars.

          E j a luj: Mstrimi a la clra
          s'i ti vus che las di te i fedi scuela
          cuj cal  chl da la siera amara.

          Alr al veva pojt la man ta la mosla
          dun so compaj e la bocja ghi veva vierzt,
          signt: co ch chl, e nol favela.

          Chistu, eilit, il dubit ghi veva cjlt dut
          a Sear, afermnt che chl ben furnt,
          eitnt, dns al era sempri a pirdi zt.

          Oh pur diu, cuant cal someva spaurt
          cu la lenga ta la goa tajada,
          Curio, che al diil era stt cuss ardt!

          E un chal veva l' une laltra man troncada,
          alsnt i zumpns pa laria fuscada,
          cuss chel sanc ghi veva la mua sporcjada,

          sigt al veva: Encja il Moscja recuarda,
          cal  dtsti!, Cjf a  la roba fata,174
          che mala siminsa pa la zent tosca a  stada.

          Alr j: La to rsa pur a  muarta;
          luj, puart, cun p dolu sul so dolu,
          zt al era, cuna malincona mata.

          J a vuardl scjp i eri restt ndavu,
          e jodt i vevi roba chi vars poura
          sensa p prova a contala besu;

          sa no fs che la cosinsa mi sigura,
          che compagna ca rnt lomp sigr di s,
          sot la corasa di sntisi pura.

          Jodt i vevi comchencjaml fsn front di me
          un curp sensa cjf chavnt al zeva
          comialtri purs disgrasis davnt di me;

          el cjf tronct paj cjaviej al tegneva,
          pindulnt da la man comun lampin;
          e chl mi vuardava e Pur m! al dieva.175

          E a s stes si feva lustri benn,176
          e a rin doj in un e un in doj:
          e coma maj, ben al s chl dal lamp e tn.

          Cuant che sbit sot al era dal nustri scoj,
          a ni vev alst il bras cul so cjf, dut,
          par chel so parli sintsin ducju doj.

          E dt al veva: Ads tjs stu patimnt brut
          tu che, rispirnt, ti vs jodnt i murs:
          vuarda s'i tin cjtis naltri cuss crut.

          E parsche tu che nvis ti mi prtis, sensa curs,177
          tias di savej chji soj Bertran dal Bornio, chl
          ca ghia dt al Re zvin chej crus cunfurs.

          Jiai ft pari e f doventl un dal altri ribl:
          p no ghia ft Achitofl a Absalon
          e David cun chel becot da crudl.178

          Di zent ben unida iai ft diviin;
          par chl chel me pur sarvil al  stt spartt
          dal so prinspit, stu tronc, che prin ghi era parn.

          Da chl me cuntrapat179, comchi vis capt.







Cjnt Vincjanovin
          Al jodi che zent e che plis stransimis
          a si vvin i me vuj cuss tant'ncjocs,
          ca rin di lgrimis dovents cuntis;

          ma Virglio a mi veva dt: S chi ti fs?
          pars ghi vani i to vuj ncjam dongja
          l che scj purs spirs a sn cuss mal cunss?

          Cuss no tias ftn ta nisunaltra bolgja:
          se tu ti crs di riv a contlis,
          sta val par p di vincj mis a para via!

          La luna a  belz sot di nultris:
          a ni resta puc dal timp a nu concedt,
          e altrin d da jodi che tu no tjdis.

          Se tu ti vs, i ghi vevi sbit rispundt,
          tindt a la ran che par ch ji vuardavi,
          forsi di st p a lunc ti mi vars permett.

          Intntl zevae j davu ghi stevi
          il duca; j zi ghi fevi risposta:
          La dentri di sta cava, i zontavi,

          ndul chji vevi i vuj fiss a pusta,
          i crt che un spirt dal me sanc al planzi
          la colpa che la j cuss tant a costa.

          No dati, al  e a tact il mestri a dii,
          tant pensej par luj dads in davnt:
          tndighi a altri e lasa che luj al pusi:

          chji luai jodt al pi dal pontt, cuant
          che cul so dit furt a ti minacjava
          e Geri dal Bil al zeva nominnt.

          Intnt s che dutl to timp al ocupava,
          al era in tndighi a chl dAltafurt,
          en l no ti vuardvis, e lujl partiva.

          O bon il me duca, che violenta murt
          ca no ncjam vendicada, ghi vevi dt,
          dal parnt chel dionu ft ghi veva turt,

          lua rindt disdegnus180; el  partt
          sensa parlami, comche ji la pensi:
          e chl par luj di simpata miamplent.

          Cuss i parlvin fin l ca tocja si
          par prin podej dal scoj laltra val jodi,
          sa fs p lustri, fin in font, o cuai.

          Cuant ch'i rin tal ltin clustri rivs a z
          di Malbls, cuss che chej brfs di frris
          jdiu dcjus i podvin prpit l,

          di lamns i vevi sintt divirsis frecjdis,
          ca vvin di piett li pntis infiert;
          chj cu li mans mi eri siert lorlis.

          Cuant dolu al vegnarsia colett
          se da Valdichina a vegnsin destt,
          cun ducji maj di Sardegna e dal Maremt

          en ta na fsal fs il dut insembrt?
          Cuss a era ch, cun che gran pusa
          di zent ca si marsiva z da un bil trt.

          Zs i rin pal ltin rzin, sensa paua,
          lunc il scoj lunc, sempri a la sinstra,
          fin l chjodt i vevi daj lamns la caua:

          l a era, virs il font, l cal minstra
          chel sir dal alt l infalbil gjustsia,
          punnt i falsadus che li al regstra.

          P malincnic cuj al crodarsia
          ca fs stt in Egina181 cun ducjui mals
          cuant ca eran aria tanta malsia

          chei nemaj taj pscuj a rin dcjus cols,
          encja i virs, e dopo li zens antchis,
          secnt chej pos ca ni cntin scj fs,

          coma li furmis si rin rinovdis;
          ch a era djodin ta che valada scura,
          lnimis langu ch e l ngrumdis.

          N ta splis o pansa diritra
          daj ltris rin pojs, e chl a gjt
          plan plan al zeva ta la vita puora.

          E nu, pas a pas, sidns i vvin cjamint,
          vuardnt atr e scoltnt chej disgrasis
          nisn daj cuajl vars podt stndrest.

          Doj in d'avevi jods un sul altri pojs,
          comche li padlis si mtin a suj,
          dcjus da cjf a pi di rgnis macjs;

          ei no vevi maj jodt un cuss furt stringhi
          da nisn frutt spett dal so parn,
          o che la strnghial menava par falu sve,

          comche ognn si menava sveltl spisn
          da lngulis intr pa la gran rbia
          dal spis che maj ju far st p benn;

          li rgnis cun lngulis a gratavin via
          comcal fl curts dal cogu cu li scis
          di ps grndis p di na scja.

          O tu che cun i to dicj i ti ti dismis,182
          al veva tact a dghil duca a un di lur
          e che ogni tant ti fs di lu tanis,

          dni se cualchi latn al n tal dolur
          di stu post, e che n'ongula ti basts
          in etrno a f chistu lavur.

          Latns183 i sn, che tu tjs cuss guasts,
          ducju dj, al veva rispundt planznt;
          ma cuj sotu che sta domanda ti ni fs?

          El duca: Ji soj un che jl st vegnnt
          cun chistu vif ch, da scoj a scoj,
          e di mostrighi l infir a luj  i intnt.

          Alr si rin a colp separs, chej doj,
          e tremnt ognn si veva virs me voltt,
          e ltris pur: i doj no rin besoj.

          Il me bon mestri si era virs di me premurt,
          dint: Dghi pur a lu s chi ti vus.
          Vnlu luj volt, cuss i vevi alr tact:

          Sel vustri pensdi chist i soj curius
          nol resta tal prin mont da lumana mns,
          ma al vif s encja dopo da la so crus,

          diimi cuj chi sis e di cuali zns:
          la vustra sporcja e fastidia pena
          di fami jodi ca no vi crej brus sintimns.

          J ieri drs, e Arbul  da Siena,
          dt al veva un, ft meti mi veva'n tal fuc;
          ma chl pal cual i soj murt ch no mi mena.

          A vera per che dt ghi vevi par zuc:
          Ji soj bon di stn aria comna pluma;
          e chlcurius dal nuf amondi puc

          volt al veva chi ghi mostrs lart, e doma
          parsch j no lu vevi ft Ddal, a mi veva ft
          bru da un ca lu tegneva par f; ma

          ta lltima bolgia da li dis i soj stt,
          pa lalchima che tal mont i vevi ut,
          da Minos, ca nol pl sbali, butt.184

          E j al pot ghi vevi dt: Sta vanitt
          si cjtian tltra zent che la Sanea?
          Sens'altri no'n ta che fransa, in verett!

          Alr chel altri levrus alst al veva la mua
          e rispundt: Al di fu di Strsa
          cal veva savt benn coma f la so spea,

          e Nicol che la costoa uansa
          dal garful al veva luj par prin scuprt
          in tal ort nd che sbit a cjpa la siminsa;

          e pur di chel scjp cal veva pirdut da stupit
          la vigna el gran bosc cun Cjaa dAin
          el so udsil veva mostrt l Imbarlumt.

          Ma par chi ti savdis cuj ca tia dt na man
          cuntrai Sanis, ingusa virs mel to vuli,
          cuss che chl ca ti rispnt no tjdis invn:
          chj i sojl spirt di Capc tjodars ben s,
          chj iai falst metaj cun lalchima:
          e tias da recuardati, s'i tjs ben ch,

          comchj i eri prpit na buna smia.185







Cjnt Trentin
          Taj timps che Gjunn a era rabiada
          par via di Seml cuntral sanc Tebn,
          roba altri vltis da ic mostrada,

          cuss tant mat al era doventt Atamn,186
          che jodnt la fmina cuj so doj fis
          z ndavnt insimit cun un di lu par man,

          al veva sigt: I vuej cjap cu li rtis
          la leonesa ei so leons al ps,
          e fu al veva dopo mett li crudl sgrnfis:

          Learco al  eva cjapt, un daj purs frus disgrasis,
          en alt alst, a lu veva sbatt cuntrun mur;
          e ic el altri si rin dopo nnegs.

          E cuant che la furtuna voltt si veva virsl bas scur,
          da laltesa daj Trojns, che dut a ausava,
          cuss chinsimit cul regnul era colt il re pur,

          la puora cuba, vilida e sclava,
          dopo chjodt a veva Palisena187 muarta,
          e dal so Polidorun ta la riva

          dal mar la puareta si'era necuarta,
          fu di s, dal dut, a veva bajt comun cjn;188
          cuss tant ca siera di dolu la so mins sturta.

          N da Tebe n da chistu post Trojn
          nisn al  maj jodt friis cuss crdis
          ca becvin no bstis ma chl cal era umn,

          comche do mbris, plidis e ndis,
          che muardnt a corvin ta la maniera
          dal purst che dal pursitr ti mlis.

          Una ngancjt a veva Capc, e ghiera
          cuj dincj ta la cadpa, cussi che, tirnt,
          ghi feva grat la pansa in cjera.

          El Aretn, che restt al era tremnt,
          mi veva dita: Chel spirt l al  Gjani Schichi,
          che, rabius, al st iltris cuss cunsnt.

          Ah! ghi vevi dt, se chel altri a no ti mt uch
          i dincj intr, no ti fars fadja
          a dni cuj cal , prin cal sparsi di ch.

          E luj a mi: Chist lnima vecja
          di Mira, linfma dal pari doventada
          compagna, fu dal amu sensa macja.

          A pecj cul pari cuss a era vegnuda,
          falsificnt in s la forma di naltra,189
          comche aust al veva chel l190ca sjt par strada

          par guadagnasi dal cjart la siora,191
          in s falsific il Buoso Dont,
          e fant dal testamnt na camora.

          Dopo chei doj rabius mi vvin past,
          che j iu vevi ben di vuli tegnt,
          i  evi alora ialtri malnass vuardt.

          Un i'n vevi jodt cal someva un lit,
          comche sal fs stt dal bas da la pansa
          tronct dal rest chel omp al  biforct.

          La bruta idropia, che puc benn
          a sesta che pars chel umu al converts,
          cuss chel muu a nol rispnt al pansn,

          a ghi feva tegni ben virs i lvris
          coma cal f il tic, che pa la sit
          un virs la barba el altrin s al inverts.

          O vultris che di pena i sis al vuit
          in ta stu mont di dolu, el pars i nu lu saj,
          dt ni veva a nu, vuardit e tindit

          al mestri Adam e a ducju i so maj;
          tant in daj vt da vif di chl chiai volt,
          e ads doma brama par un pu di aga iai.

          Pa li vrdis culnis ogni rivult
          dal Ceentn cal v j in tal Arno
          e frsc e mol al fl so canalt,

          a mi sempri vif in taj vuj, in eterno,
          e limgin so sempri p mi sja
          chel mal ca mi scarns, magri cuss no.

          A mi tormenta la dura gjustsia,
          ca cjoj ocain dndul chiai pecjt192
          e mi f suspir di malincona.

          L a  Romna, l ndul chiai falst
          la lega cul sen di San Zuan Batsta193;
          e par chel las il curp mian brut.

          ma se joi jods ch lnima trista
          di Guido, di Sandro o di so fradi,
          par Font Branda i no dars la vista.194

          Un al  z dntri, sa si pl crodi
          che mbris ca vn atr rabiis;
          ma no zova, che ch, let, mi puc da jodi.

          Si vs li me gjmbis asaj bnis
          par mvimi in sentis un tant cuss,
          ji li vars z tal troj metdis,

          in srcja di luj fra sta scrofna di zent ch,
          cun dut il so ziru di ndis mis
          e mis, o mancu, di travirs ca pl vighi.

          La colpa a so s'i soj cun tal famis:
          a mian lu costrt a bati i florns
          ca vvin tre cars di porcaris.

          E j a luj: Chej doj purs dius a nu visns,
          ca trmin coma mans bagndis dunvir,
          cuj soni cha destra a stn daj to cunfns?

          Ch i juai cjats e ch a sn, comcal  ver,
          al veva dt,cuant che plovt i sojn ta sta cava ch,
          ei no crt che maj p a lasarn stinfir.

          Chista a  la falsa che acut a veva Bepi;195
          chelaltri al l fals Sinn grec da Troja:196
          pa la mala fivra a spsin cuss.

          E un di lu dt al veva Porco boja
          par si stt nomintn taun mut cuss dur,
          e dal pansn ghi veva batt la dura crdia.

          Ch ft a ti veva un sn coma un tambr;
          e MastrAdmo ghi veva batt il muu
          cul so bras, cal era altritnt sigr,

          dinghi: Encja sa mi stt cjltl uu
          da li me puori gjmbis, chi no pl movi,
          a mi restal bras par dati cass in s.

          Alr luj al veva dt: Cuant ca tian ft z
          virs il fuc, cuss svlt no ti lu vvis:
          ma prima, par fi bes fals, alora s.

          E lidrpic: Di chistl ver ti dis:
          ma nencja tul ver no tias testimonit
          a Troja, ul che diil just i ti dovvis.

          Se jiai dtl fals, e tu i bes tias falst,
          al veva dita Sinn, i soj ch par un fal,
          e tu par p di dognaltri diault!

          Recurditi, fals zuradu, dal cjavl,
          al veva rispundt chl da la pansa sglonfa;
          ben ti st sognn lu s par mont e val!

          A t tant peu se la sit sclap ti f
          la lenga, al veva dtl grec, e laga marsa
          che tal pansn davnt daj vuj ti stonfa.

          Alrl banchej: Ca si sbreghi che strasa
          di bocja to pal to mal, comca dovars;
          che se jiai sit e l umu mingrosa,

          tu tias bocja scja e p dolus daj ms;
          e par z a lecl spili di Narcs
          amondi puc tonton ti bastars.197

          J i eri l chi ju scoltavi dut fs,
          cuant chel mestri mi veva dt: Ads jt ch, fantt!
          a mi bastars puc par moltilis!

          Cuant chi lu vevi sintt parlami secjt,
          virs di luj mi eri voltt dut vergognus,
          che stu momnt in mins vif mi restt.

          Coma chl ca sinsumia da la so crus,
          tal so sn al volars insumisi
          che chl cal  a nol , e doma di chl cal  bramus;

          no podnt parl, i eri restt j cuss,
          che volnt scuami, i mi scuavi
          lo sts sensa che j mi necuarzesi.

          Che difit p grant mancu vergogna ti lavi
          di chl chi tias vt tu, i saj, luj al veva dt;
          ma ads basta f lgrimis plovi:

          ma pensa chi soj sempri cun te, e sbit,
          sa capits che la furtuna ti mets.
          in banda di cjacarns, cul stes it;

          che snti scju ch voja basa a sars.198







Cjnt Trentunin
          La stesa lenga prin mi veva muardt,
          che ft inros mi veva la me mua blancja,
          e dopo midiina mi veva'ntr mett:

          cuss sintt i vevi ca feva la lancja
          dAchl, che par so pari stada era ran
          prin di bruta e dopo di buna mancja.199

          La schena ghi vvin voltt al brut valn,
          s pa la riva ca lu siera torotr,
          scjavasnt sidns sidns stu post puc bon.

          N d a era n nt uch atr,
          cuss chel me vulil jodeva puc ndavnt;
          ma mndi furt i vevi sintt sun un cur,

          furt, sigr, encja p dal tn p grant,
          che virs di luj avnt brinct la me atensin,
          al veva guidt i me vujn taun post p avnt.

          Dopo la gran sconfta di che asin
          chal Grant Carli costt ghi veva la santa gsta,
          sunt nol veval Orlnt cun p terbil pasin.

          In davnt ieri zt un puc e basta
          che djodi mi veva part tanti tors ltis;
          alr j: Mestri, ds, se cjera ee chista?

          E luj a mi: I crt che tui ti vurdis
          in ta sti tnebris masa a la lungja,
          stimnt cuss djodi s chi no tjdis.

          Tjodars ben, se tu l ti ghi vs dongja
          cuant che il sens a singana da lontn;
          ma f p svlt, che dut fra puc si rangja.

          Alora cun bil f mi veva cjapt par man,
          e dt al veva: Prin chi rivani pn davnt,
          par chel ft no ti pari masa stran,

          pensa che ul nisn al  tr ma gignt;
          dcjus a sn tal ps, da la riva dut atr,
          dal bugngul in j, e gjmbis altritnt.

          Coma cuant chel calgu si sclars dintr,
          il vuli puc a puc ghi d figura
          a chel cal plataval vapu atorotr.

          Cuss sbunt che aria densa e scura,
          p e p rivnt virs da la sponda,
          mi veva last liluin e crest la poura;

          ma comche su la murlia tonda
          Monteregin di tris si corona,
          cussl rivn chel abs al circnda

          al era toregjt da mia la persona
          di chej gigns orbils, che dal alt
          Gjove ncjaml minacja cuant ca tona.

          En ta la mua di un z fvin i me vuj un salt,
          en ta splis e pet e pansan gran part,
          en taj doj bras ca pindulvin dal alt.

          La natura, sigr, cuant che last a veva lart
          di f nemaj cuss, ft ben a veva, si s,
          a cjighi guerirs coma chistu a Mart.

          E se ic lefns e balnis di f
          no si pents, chl cal vuarda di sutl,
          ca  just cuss al v sbit a cjat;

          l omp, dopodt, al  di pens tant bil,
          e di f dal mal al  purtrp partt,
          chel lagnasi al doventa masa sutl.

          Il so muu lunc e gros al era ft,
          coma la pigna di San Piri a Roma,
          el rest al someva proporsiont;

          cuss che la riva ca era perioma200
          dal mis in j, an mostrava cuss tant
          in s, che zighi taj cjaviej insima

          fin par tre di Fria sars stt un vant;
          j pur ghin jodevi un trenta curtis
          dal post pn j dind chel omp si tcal mant.

          Raphl mai amecche zabi almis,
          la bocja crudl a sig veva tact
          cuss, e no cun orasins p dlsis.

          El me duca a luj: u, pur disgrasit,
          tenti pur il cur e cun chl sfghiti
          cuant chi ti vns da culchi pasin nsurit!

          Il corn ti las ln tal culplpiti
          cal tn let, nima cunfua,
          chel cur chen tal to grant pet ti ps snti.

          E dopo a mi: Luj stes a si acua;
          chistul  Nembrt, e pal so mal pens
          nencjuna di che lnghisn tal mont si ua.

          Lasnlu st e invn no stn parl,
          chogni tabaj par luj al  dibnt,
          coma'l so paj ltris, che nisn capl s.

          Alr i vvin part via a z ndavnt,
          e di l a un puc, a sinistra sempri,
          chel altri vn cjatt, p salvadi e grant.

          Par tegnilu let, cuj cal fs sttl mestri
          i no ps dii, ma ghi tegneva plet
          e let di front un bras e davul destri

          na cjadena ca lu tegneva ntorgolt
          dal cul in j, di mut che tal discujrt
          a lu veva almancu sinc vltis zirt.

          Stu rognt al veva volt meti al virt
          la so potensa cuntra Gjove il grant,
          al veva dtl me duc, e par chl al  stu grant mrt.

          Fil al l so nn, el veva ft cuss tant
          cuant che i gigns ai Dus ghi vvin ft timu:
          i bras cal veva ment ju var sempri dibnt.

          E j a luj: Podnt, mi colars il cu
          di dighi dal smiurt Brireus
          ai me vuj ocain di podej jdilu lu.

          Alr al veva dita: Ti jodars nteus
          dongja di ch, cal parla e lbar al  molt,
          ca ni menarn tal font di chistu bus.

          Chl chjodi ti vus, che pn l al  postt,
          al  let e ft coma chistu, tal e cual,
          doma che di mual mostra p crudeltt.

          No  maj stt teremt tant infernl
          che na tr al scjass cuss a furt,
          comche pront al era stt a scjasasi Fil.

          Alr i vevi j temt p che maj la murt,
          e nocoreva altri che la poura,
          se cjadnis jodt no ghi vs ta ogni part.

          Pndavnt encjam i rin zs alora,
          fin a nteus, che ben cuaranta pi,
          sensal cjf, fu al era da la gran fesura.

          Oh tu che ta la furtunada val ca 
          ch che tanta Gloria dt ghi vev a Sipin
          cuant che batt l veva il grant Anibale,

          tias par preda partt len dopo len,
          e che se stt ti fsisn ta llta guera
          daj to frdis, sia ncjam limpresin

          che vinst a varsin i fis da la cjera;
          la j mtini e ca no ti vegni schif,
          indul chel gran frit Ccit al siera.

          No fani z n a Tsio n a Tif:
          chist al pl d chl che ch a si brama;
          ma ads lsiti, nosta f il restf.

          Tal mont ti ps encjam rindi fama,
          che luj al  vif e a lunc al vivar
          se a s prin dal timp Grsia no lu clama.

          Dt cuss  al veval mestri; e chl, cun primura,
          slungjnt li mans, sl duca al veva cjapt
          nd chrcul strenzt na volta stt al era.

          Virglio, cuant cal steva par si alst,
          dt mi veva: Vn ch svlt chi ti cjapi s,
          e me e luj in fs ni vevangrimpt, dt e ft.

          Comche cuant che la Garsenda201 a sjtn s
          dal di sotnclinada, cuant che na nula
          ghi pasa nsima, a par chintr ti coli j;

          cuss mi era somet nteus ul,
          cuant chi lu vevi jodt sbasasi; e alora
          i vevi doma ch, po, di svignmila.

          Ma atnt e liert, in tal font cal divora
          Lusfar e Gjuda, a ni veva pojt j;
          e, cussnclint, nol era stt l na vora,

          ma com rbul in nf a si veva levt s.







Cjnt Trentaduin
          Sj i vs li rmis dris e rtis
          comca sars just par chistu buart
          nda ca spntin li altri rcis e dtis,

          il miej dal me pensej i sclisars fu, jt,
          tant p benn; ma sicma chi no liai,
          i ds s, ma cul timu cal vn di nt;202

          che coma roba da puc nisnl tratars maj
          ch di descrivi il font dalunivrs,
          nencja cun lenga ca clama pari e mari:

          ma ca jdin che fminis203 il me vers
          che tant judt a vvin Anfin a sier Tebe,
          ch dal ft il dii nol sedi divirs.

          Oh p dognaltra mal creda plebe
          chi ti ss tal post nd chel parll  dur;
          miej cjvris si ch o bstis dal b!

          Cuant che rivs i rin in font dal pos scur,
          sot i pi dal gignt, masi p bas,
          ei paravi via a vuardl grant mur,

          i vevi sintt dimi: Vuarda i to ps;
          st tnt di no z a pest cuj to pi
          i cjfs di chiscju purs frdis disgrasis.

          Alr, voltt, jodt i vevi davnt di me,
          e sot i pi, un lac cuss tant gelt
          che veril pareva, e no aga, par me!

          Sensaltri a no sia majn ta stu mut velt
          dunvir il cors dal Danubion Austria,
          n l sot dal frit cjl Rus il Tant,

          comca era ch, che se il Tambernchia
          ghi fs colt s, o pur Pierapna,204
          nencjan tal orli al vars crict via.

          E comche a grasul si mt la rana
          cul mut fu da laga, cuant chal suspir
          daj cjmps si mt di nuf la contadina;

          lvids, fin l che rosu si mostra,
          arin scju spirs ca patvin tal glas,
          i dincj batnt comda la cicognal tra-tra.

          La muan jl tegneva ognn daj dans:
          da la bocjal frit e daj vuj il cu pent,
          sjodeva tra lul sufr di scju disgrasis.

          Dopo che atr i vevi ben vuardt dut cuant,
          vuardt i vevin j, l ca rin doj cuss stres
          che i so cjaviej, jt tu, si zvin miscjnt.

          Contimi, vultris chi stis strinznt i ps,
          i vevi dt, cuj chi sis. Lu zirt a vvin i cuej;
          e dopo vej virs me voltt i vuj stes,

          i so vuj, che prina rin dentri muliej,
          gott a vvin taj lvris, el frit al vevandurt
          li lgrimis, chei vuj siers si vvin coma spuartej:

          stngja di fir noa maj len a len unit
          cuss furt; che lu coma doj cjavrns
          si vvin ben struct, da rabia ognidn nguert.

          E un che pierdt al veva i orelns
          pal gran frit cu la mua voltadan j
          al veva dt: Pars ti fstu taj lastrns

          chi sn205? Se savej ti vus cuj ca sn chiscju,
          la val nd chel Biensio sinclna,
          di Bertol pari al era, e daj fioj ca sn chj.206

          A sn fioj dun curp; e di dutla Cajna
          ti ps zn sercja sensa cjat ombra
          che p a mriti di finn gelatina;

          no chl cal  vt il pet rot, e lombra
          pur, daun colp par man dArturo, chel re grant;
          no Fogasa; e no chistu ca mingmbra

          tant cul cjf chji no pl jodi pndavnt
          e cal era clamt Ssol Maschern;
          se tosc ti ss ti ss di cuj chi staj parlnt.207

          Di fami parl par no dati p ocain,
          tias di savej chieri Cjamen daj Ms;
          e Carln i spti cal discolpil me nn.

          Dopo, mil mus jodt i vevi sblancjs
          dal gran frit; chal pens mi fncjads schifs,
          e mi lu far semprin ta poscj gels.

          E mentri chi parvin via virs il mis,
          ndul chogni gravesa si raduna,
          e che, s'i stes, pal frit sempri i tremars,

          ca sedi par volej o cu o furtuna
          i no savars, ma frai cjfs cjaminnt
          di sti mis cul pi i'n d'avevi batuduna.

          E ic planznt: Pars mi statu scalsnt?
          se tu no ti vns par f cresi la vendeta
          dal Montvirt, pars mi statu molestnt?

          E j: Mestri me, mi postu ch spet
          chji vors cjimi un dbit su chistu ch;
          ti mi fars dopo z p a la svelta.

          Il duca si era fermt, e j a dghi
          i eri zt a chl chencjaml bestemava:
          Cuj sotu chai ltris ti vs a cridighi?

          E tu cuj stu chel to pil scalsava
          tal Antenr, al veva dt, il muu daltri
          che, se vif ti fs, tant mancu a bastava?

          Cjr a pl siti che vif i soj ch dentri,
          rispundt ghi vevi, si ti ti sptis fama,
          chj, frai ltris, il to nn pur i entri.

          E luj a mi: Dal contrari iai brama;
          v via, e no dami pi fastidi,
          che pucja gola mi f se chti fs l nsima!

          Alr pa la cadopa i lu vevi strt amondi
          e dt ghi vevi: Ds sbit il to nn
          o nencjun cjavil ti podars pi godi.

          E luj: Gjvimi pur i cjaviej, cjastrn;
          tant no ti ds cuj chi soj, n mostrtilu i vuej;
          pstimi pur mil vltis, encja un milin!

          J ghi vevi zn man ngrimpt i cjaviej
          e cun gust ghiu tiravi da la sucja,
          e luj cuj vujn jl bajva comun levriej,

          cuant che naltril veva sigt: Se ca, Bocja?
          no ti bstial scroc da li grmulis?
          ocrial baj? Se dal diu ti tcija?

          Ormaj, i vevi dt, nocr che tu ti prlis,
          tristt dun traditu, che dal to dionu
          i fari ben cri altri cjcaris.

          Via!al veva dt, e ds pur sa ti v a cu;
          ma no tai, si ti trnis frai toscs,
          di che lengata ch, cuant chi ti vs fu.

          Luj ch al  cal plans i bes daj Francscs:
          Jodut iai, ti diars, chl da Duera
          l ndul che i pecjadus a stn frscs.

          Se domandt ti fs cuj altri ca era,
          da na banda tias chl di Becaria,
          che a chl Firnse ghia set la gorziera.

          Giani daj Soldanirs al  chl l via,
          insimit cun Ganoln e Tebaldl,
          che di nt di Fansa l  virt la via.

          I vvin belz bandont chel strambl
          cuant chjn taun bus i vevi jodt doj inglass
          tant chel cjf dal un ghi feva al altri cjapil;208

          e comche i pans par fn a vgnin mangjs,
          cuss cuj dincj chl s chl j al veva tact
          ndul che sarvil e cadpa a sn zonts:

          nt stu mut Tideol veva roet
          li tmplis di Menalp par disdn,
          comche chistu al feva cul cjf dal dant.

          O tu chi ti mstris cun un cuss bestil sen
          il to diu virs chl chi ti sts mangjnt,
          dimi il pars, ghi vevi dt, di stu din,

          che se cun ran di luj ti ti sts lagnnt,
          ben savnt cuj chi sis e il so pecjt,
          tal mont las i podaraj z di te contnt,

          se la me lenga no si var ntnt secjt.







Cjnt Trentatrein209
          Alst al veva la bocja dal crudl past
          chel pecjadu, netnt via i cjaviej
          dal cjf cal veva par davu rindt gust.

          Alora: Ti vs ca mi torni dut intej
          chel dolu dispert che comna smursa
          il cu mi strns, encja prin di cont, domtal pensej.

          Ma sel me dii al  di si siminsa
          ca ghi rindi mal al traditu da me roet,210
          tjodars coma chel contl lagrim nol scansa.

          Cuj chi ti ss i no saj, n coma capitt
          ca j ti ss; ma mi par che fiorentn
          tias di si dal coma chi ti mias parlt.

          Tias di savej chi soj il Cont Ugoln,
          e stu ch al  il arcivscul Rugeri:
          ads ti ds pars chi ghi soj visn.

          Par efitdopo che fidt di luj mi eri
          daj so brus pensis i soj stt cjapt
          e i soj dopo murt; chist nol  misteri;211

          per a savej no ti ps si rivt
          i ds, comche la me murt a  stada cruda
          a sinti, ma co lofea ca mia ft.

          Un bus pisult dentri da la Muda,212
          che par me a vu dii doma che fn,
          ca dovars tegni altra zent sierada,

          a mi veva belz mostrt, encja se invn,
          lnis prin cuant chi vevi vt chel sn brut
          che dal vign sbregt mi veva il veln.213

          Chistu a miera sir e mestri part,
          che lupo e lups al cjasavan tal mont
          che Luca e Pia'l separa dal dut.

          Cun cgnis mgris, bramis fin in font,
          i Gualndos cuj Sismns e cuj Lanfrncs,
          al veva mett l ndavnt e in front.

          Dopo amondi puc a mi parvin stracs
          il pari e fioj214, e cuj so dincj guss
          mi pareva djdiu murdighi i flancs.

          Svet bunora, cuj me vuj straluns,
          sintt i vevin tal sun i me fioj planzi
          uch cun me, ca volvin che pan ghi pass.

          Crudl ti ss sel cu no ti ti sns strinzi,
          pensnt a s chel me cu al sinteva;
          si no ti plns, s maj ti faraja planzi?

          A rin sves; lora si visinava
          al mangj che di slit ni partvin,
          ma pal so sun ognn al dubitava;

          i vevi sintt che di sot anclaudvin
          la puarta da lorbil tor, e vuardt
          taj vuj i vevi un par un i me fioj, sidn.

          I no vevi planzt, ma dentri mi eri mpiert:
          lu s a planzvin; el me Anselmt
          al veva dt: Pars, pari, mi tentu cuss fist?

          N par chistu i vevi lagrimt n rispundt
          durnt chl d n durnt la nt dopo
          fin chel mont il soreli al veva di nuf jodt.

          Apena chun raj di lus entrt al era l, po,
          n ta stu post di dolu, e joi vevi jodt
          n ta li cuatri mis daj fioj la me, comla so,

          li me mans pal dolu i mi eri muardt;
          e lu pensnt chi fs chistu pa la fn
          di mangj, a rin levs s, ogni frut,

          e dt a vvin: Pari, par nu mancu mal e dan
          a sars si ti mangjs di nu; tu ti nias vistt
          cun sta puora cjr, e nu ti la tornn.

          Calmt mi eri par tgnighi sl sprit;
          chel d e chel altri i rin  rests dcjus mus;
          magri chognn di nu al fs spart!

          Cuant che nultris i rin al curt d vegns,
          Gaddo ai me pi j si era butt
          e dt al veva: Pars no jditu i to frus?

          E l al era murt eorbil realtt!
          i ltris tre a rin pur cols, un par un,
          tral cunt d el sest; ch j i mi eri dt,

          belz svurp, a colighi insima dognn,
          e par doj ds clams iu vevi dopo ca rin murs:
          p tars, p chel dolu, podt al veval din.

          Chistu finit di dii, cuj vuj sturs,
          i dincjsos di nuf il cranio a  roevin
          tal dur dal vus, coma chej dun cjn, furs.

          Ahi, Pisa, grant inslt dogni sitadn
          dal bil pas indul chel s al suna,
          se i to visns encjam no ti punsin,

          ca si mvin Cjavraja e Gorgona
          e ca sirin pur dal Arno la bocja
          e ca nnghin ognnima Piana!

          Ch sel ContUgoln famal veva encja
          di si stt traditu daj to cjascjej,
          a ocorvia metin crus ogni bocja?

          A rin ognidn inocns scju pivej,
          O nova Tebe, Uguicjn el Brigt
          ei altri dojma belz i savn di chej.

          P ndavnt i sn zs, ndul che stinglast
          di post rvit unaltri ppul al fasa,
          no in j voltt, ma dut cuant riverst.

          Il planzi stes, l, planzi no ju lasa,
          el dolu che paj vuj nol pl vign fu,
          dentril torna nd che tant p singrosa;

          eun grop a fn sti lgrimis di dolu,
          e, doventnt coma un vel di cristl,
          sot li sis singrmin cun tant p mal di cu.

          E encja sa  pur ver che, comun caj, pal
          tant frit al veva ogni me sintimnt
          smett di fami snti, o ben o mal,

          lo stes mi pareva di sinti un puc di vnt:
          par chl j: Mestri, e chistu cuj lu mvia?
          Vapu ca j nol vars miga di si prent?

          E luj a mi: Ads i zn l via
          nd cal varl to vuli la risposta
          el jodar la ran di stu sofl di aria.

          E un daj dans da la frida crosta
          a mi veva sigt: O nimis crudlis,
          tant che dt a vi  lltima posta,

          cjolimi daj vuj sti lmis dris,
          e ca si sbrochil dolu chel cu mi sglnfa,
          prin che di nuf singlsin li me lgrimis.

          Alr j a luj: Chist i podars f,
          ma dimi di te, e sji no ti asst,
          in fin dal glas i vaj, sensa tant da f.

          Ji sojl frari Albergo, al veva dt chist;
          ji soj chl di chel rt dal mal
          che ch dtul par fic mie dt, comca  just.

          Oh! Sotu belz murt? ghi vevi dt a stu tal.
          E luj a mi: Comcal f a stl curp me
          la sn tal mont i no ps savejn ta sta val.

          A  il gran vantgju sta Tolom,
          chamondi sps lnima ch a cola
          prin chel via ghi vegni dt dAtropo.215

          E par che tu ti zdis a cjimila
          sbit daj vuj sta lastra di lgrimis,
          ti ds chapena ca trads lnima ul,

          comchiai ft j, il curp ghi cjlt, comchi ds,
          da un demni, che dopo ghi la governa
          comcal vu pal rest, po, da li zorndis.

          Intnt ic a sufrs chn ta sta tana;
          e forsi a jdin encjaml so curp la s
          da lmbra che ch glida a sintana.

          Tu tias di savej, si ti vns ads ca j:
          luj l l sior Branc dOria, e p is a sn
          belz pass che ch l  stt siert s.

          Critu, ghi vevi dt, chi sedi un semplicjn?
          Murt nol  migancjam dOria il Branc?
          Tal mangj, bevi e durm al st benn.

          Ta chel fost la s, al veva dt, dal Malbranc,
          l ndul ca bol la tichignoa ps,
          rivt a nol erancjam Michel Zanc,

          che chistul  lastn ta la so cjr e vus
          che un diu, e un daj so nevus, il dan
          dal tradimnt insimit cun luj al fs.

          Mads a  miej chi ti mi ddis na man;
          virzimi i vuj. E j no ghiu vevi vierzs;
          e gentl i eri stt a sighi viln.

          Ahi, Genovis216, chi sis daj vstris us
          cuss divirs, e plens di ogni magagna,
          pars no siu vultrisn tal mont spierds?

          Che cul pu sprit da la Romagna
          un tal in daj cjatt che pal so malf
          il so spirt in tal Ccit z si bagna,

          e la sl so curp al vndavnt cul so da f.







Cjnt Trentacuatrin
          Vexilla regis prodeunt inferni217
          virs di nultris; per davnt, po, mira,
          al veva dt il mestri, si ti lu ps disrni.

          Coma cuant che un caligu fis al tira,
          o che nt tal nustri emisferi a vn,
          alc da lontn al pr un muln chel vint al zira,

          na roba cuss mi veva part tal scur plen;
          ripart mieri dal vint, ca mi feva dut trem,
          davu dal duc; daltri ripr noera sen.

          Z ierie cun timu lu faj rim
          l ndul che dal dut cujrtis a rin lmbris,
          che stecs a somevin cul glas insima.

          In pi an dera e distirdis ltris;
          chista a veval cjf in s, e laltra i pi;
          naltra, comunarco a pleava cjf e gjmbis.

          Cuant che zt al era asaj ndavnt, cun me,
          plaej al veva vt il mestri di mostrami
          chl che bil djodi al era stt in s.

          Si veva spostt un puc, volnt chi stes fer l,
          e dt al veva: co Dt218, e co il post
          nd ca convin tanta fuarsa ritegni.

          Comche gelt mi eri e doventt pitst
          fic, no domand, letu, chi no ti lu ds,
          e diilu i no podars, nencja gran cost.

          Murt no soj, ma nencja vif, si ti lu crdis:
          pensa ben tu, si tias un puc di inzn,
          comchi eri, di chist e chl sensa rads.219

          L imperatu di chistu dolorus di rgn,
          dal pet in s al vegneva fu dal glas;
          e j p coma un gignt mi ritn

          chei gigns stes a sn visn daj so bras:
          imagina cuant grancj ca sn in dut
          chej altri poscj dal curp che lujl tn plats.

          Se luj l era stt cuss bil comcal  ads brut,
          e cuntral so fatu al vev alst li sis,
          luj stes al era la caua dogni lut.

          Oh cuant ca mi rin pardis maravis
          che tre mis chi ghi vevin tal cjf jodt!
          Che davnt a veva dut rsis li so plis;

          Davu  altri dos i vevi jodt,
          metuda ognunan mis da la so spala,
          undis l che un gjl la crestal vars vt:

          la destra era l, fra blancja e zala;
          la sinistra era coma chej nris
          ca vgnin dandul chel Nil siavala.220

          Sot dognuna rin lis grndis
          che ben ghi confervin aun tal usil:
          coma vlis a rin, ma p grandiis.

          No cun plmis ma coma chs di pipistrl
          a rin ftis, e chs al svintulava
          cuss che tre vns a turbinvin da chl.

          E par chl dut Cocit singelava.221
          Cun sis vuj al planzeva, e par tre brbis
          ghi gotaval planzi el sanc da la bava.222

          Cuj dints dognuna da li so bcis
          un pecjadu al era cal roeva
          cuss chen tre a sufrvin sti brtis pnis.

          Davnt di chl il muardi nujal pareva
          visn dal sgrif, cha vltis la schena
          duta svistida di pil a restava.

          Che nima l cu la p granda pena,
          al veva dt il mestri, al  Gjuda Scarit;
          dentri al l cjf, e fu li gjmbis al mena.

          Daj altri doj ca n il cjf par di sot,
          chl cal pindula dal ghignu neri al  Brut
          jt coma ca si sturs e coma cal tas223jt!

          Chel altri al  Cssius, cal pr ben mett.
          Ma a si f nt, e a nultris ads
          ni tocja part, che dut i vn jodt.

          Atr dal cul al  eva volt chei bras ghi mets;
          tal post just al veva spett a gjmbis frmis
          fin chel diu asaj li lis al vierzs;

          e, rimpint ta li velutdis custis,
          a zn j al veva a colp tact, mans strtis
          tal peln fis en ta li geldis crstis.

          Cuant che rivs i rin l che li cusis
          a tchin, l chei flancs a singrsin,
          il duca, cun baticu e grandi fadjs,

          voltt al veval cjf l che li gjmbis a rin;
          a si veva ngrimpt pal pel comun cal scala,224
          chen infir mi pareva chi tornsin.

          Tenti dur, per, che par chista scjala,
          dt al veval mestri, che strac al someva,
          da dut stu mal a  miej svignsila.

          Zt fu par na sfea chel mur al veva,
          al veva volt che tal orli mi sints;
          e sbit dopo virs me si voltava.

          Jiai crodt djodi, cuj vuj alss,
          Lusfar coma chi lu vevi last;
          mai pie gjmbisal vevan s volts;

          Se j insimint i eri l restt,
          la zent ignoranta che ben ghi pensi
          a s post cal era chi vevi apena past.

          Al veva dt il mestri: In pi a tocja alsasi:
          la strada a  lngja el cjamin al  brut,
          el soreli belz cjlt al taca a fasi.

          Sala da pals a no erai vevi ben jodt
          l chi rin, ma na grota naturl
          cun pavimnt gropolus e scur par dut.

          Prima chji bandoni stu abs dal mal,
          mestri me, i vevi dt cuant chi eri di nuf ndrest,
          cjimi dal eru ca mi tnn ta sta val:

          ind al ee stu glas? e stu ch voltt
          cul cl in s? en cuss puc timp comal ja ft
          a sisil sorli da sera a prin d zirt?

          E luj a mi: Pnsitu di si restt
          encjam di l dal mis, nd che ngrimpt
          mi eri ta che bruta ruja ca tnl mont sbut?
          Par l ti ris cuant chi eri dismontt;
          e na volta voltt, tul post ti vvis past
          nd chun pis al vn da ogni banda tirt.

          E i ti ss ads sot di chel emisfr rivt
          cal  al opst dal post cal  dut secjt,225
          chel stes tal colm dal cual al  stt copt

          chl cal  vt di nasi e vivi sensa pecjt:
          tu tias i pin ta stu post picinn
          cal sars da la Gjudca226 il altri lat.

          L a  sera cuant che ch al  matn:
          e chistu, ca nia ft scjala cul so pel,
          ncjastrt al  ncjam l comcal era prin.227

          Da sta banda ch al era colt j dal cjl;
          e la cjera, che prin fu di ch a era,
          par poura di luj a veva ft dal mar un vel,

          e vegnuda a eran tal nustri emisfr; sta cjera
          par scjampighi via, chel vuit ch ghi veva last
          ca sjt di c, e zuda a era parzora.

          Al  la j un luc da Belzeb lontant
          tant comca lungja sta caverna,
          cal tn al jodi, ma no al sinti, siert

          un rvul che j al vn font di sta tana
          pal bus di na rocja che luj al veva sbut
          a modi madrs, e puc sinclina.

          Je il duca par chel cjamn platt
          i rin entrs par tornn tal clar dal mont;
          e sensa curasi di vej ben ripot,

          i vvin cjamint s, luj prin e jo secnt,
          fin cuant chjodt i vvin tanti rbis bilis
          ca sn la sn tal cjl, par un bus rotnt;

          e fu torns i rin a jodi li stlis.







FOOTNOTES

1 (return)
[ A la perula cuss씗chi ui amondi spsi ghi lasi dos s par evit ca vegni leuda cuz. A  una da li pucsimis perulis che in ta la me tradusin  ua na consonnt dopla.]


2 (return)
[ L un al  na contrasin di il un.]


3 (return)
[ Crist? Un papa? A soma che nisn al savedi par sigr a cuj cal  intindt riferisi Dante. Vandelli: al juda a cap la complesitt di chisti rghis.]


4 (return)
[ Dante al domanda di si judt da li mis, ma encja dal so inzn o alto ingegno par vej lispirasin justa par descrivi duti li rbis straordinris cal jodar in tal infir.]


5 (return)
[ Ena.]


6 (return)
[ San Puli.]


7 (return)
[ La Madna. I nns di Crist e da la Madona a no sn maj minsons tal Infir par no profanaju. Vandelli.]


8 (return)
[ Lsia = un mut alegric di nomin la grsia ca lumina.]


9 (return)
[ Il Papa Celestn V, che par vris trfis al era stt costrt a abdic. ltris a pnsin ca si trati di cualchidn altri, adiritura di Pilt stes. Vandelli.]


10 (return)
[ Carnt, chl che cu la so barcja al partava i dans ta laltra banda dalAchernt.]


11 (return)
[ Cristmaj minsont di nn in tal Infir.]


12 (return)
[ Il nn di poeta. Virglio al n ta sta alta compagna di pos.]


13 (return)
[ Falsa modstia an daveva amondi pucja il nustri poeta.]


14 (return)
[ Il cjascjl al sars smbul da la sapinsa umana. Pal valu simblic daj sit murs e dal rvul, i racomandi i comentatus.]


15 (return)
[ Aristtil.]


16 (return)
[ Didn, ch che, bandonada da Ena, a si veva copt.]


17 (return)
[ Pars ca sn nimis sensa curp.]


18 (return)
[ Ti ss nast prin che j i mors.]


19 (return)
[ Ducju scju ch a rin benestns florentns. Dante al vu savej indul ca sn, pars cal vars gust di jdiju. A intvin di si in vriis localits dal infir. (Vandelli)]


20 (return)
[ Cuant che i curps si ricostituirn cu lnima, si sintar p il ben, ma encja il mal.]


21 (return)
[ Sta espresin a valu p di rbia che di altri.]


22 (return)
[ Cariddi.]


23 (return)
[ Scju pis, in forma di pierns, a rapreentin i bs, che i avrs e i prdigos a si tgnin intr e strs, o a sprperin.]


24 (return)
[ Cuant ca rin vifs a no fvin un uu bon da la roba ca vvin, pars ca no savvin il so vero valu. Vandelli.]


25 (return)
[ I avros.]


26 (return)
[ A  da preumi che se Dante al fs stt furln al vars ut sta perula coma ca la ua in tal toscn.]


27 (return)
[ Un bil puc di irona ch, a clam n (inno) il sgorgole di chej purs disgrasis ca sn ch ingolfs tal fangu!]


28 (return)
[ A no  da surprndisi se chistu Flegis al era rabius. Al  ch in tal infir, dopodt, par vjghi dt fuc a un templi dal diu Apl par via ca ghi veva sedut na fa.]


29 (return)
[ La mari di Dante.]


30 (return)
[ La puarta p esterna dal infir.]


31 (return)
[ A si caps! La puarta dal infir a  sempri spalancada.]


32 (return)
[ Tal sens ca v a proclam la murt eterna. Vandelli.]


33 (return)
[ Beatrs.]


34 (return)
[ Proerpina, la fmina di Pluto, il re dalinfir.]


35 (return)
[ Pars cal sars trasformt in smalt o clap.]


36 (return)
[ Un post visn di Gerualm, nd cal vegnar ft il judsi finl. Vandelli.]


37 (return)
[ In momns cuss a vn da pens che Du ogni tant al era in vena schersoa, sa si pensa al mut surel cal puns zent coma Epicuro. Ah si? a soma cal vedi penst. No ghi crodvis che lnima a vars part via a vivi dopo la vustra murt? Alra co ch chi vi la mt la vustra nima, ta sta tomba ca vi restar virta fin cuj sja cuant! Cuss in varis p che asaj timp par necurzisi che la vustra nima ca j a para via a vivincja se cun amondi puc gustmentri che las il vustri curp a si marss a la svelta.]


38 (return)
[ Stu ch al sars Cavalcante Cavalcante, un guelf, ca la veva pensada coma Epicuroche la vita a ra par godi, e finida ch al ra fint ncja il godi, pars che dopo a no sars stt p nja. A vvin ran lu a pens chel gdi al sars fint al momnt da la murtma no coma ca crodvin lu!]


39 (return)
[ Se momnt dramtic e comovnt stu ch, cuant che Cavalcanti al pensa che l eit di Dante al vu dii che so f al  murt encja luj!]


40 (return)
[ Proerpina, o la luna.]


41 (return)
[ Beatrs.]


42 (return)
[ A pensighila ben a no ee stran chen ta linfir, nd ca sn doma nimisentits sensa curp e, naturl, sensa nasa vdin da si poscj ca spsin. Par cuj al ee stu spus se i dans a noan nas da naalu? Dante per a si rindeva cont di chistu e al  dott li nimis cu li facolts ca vvin prin di mur. !]


43 (return)
[ Il cjl al odia ogni ingjustsia.]


44 (return)
[ Diu, il prsin, e se sts, coma ca  clar da li rghis ca segusin.]


45 (return)
[ A plnzin par dut chel bendidu caan malut e pierdt.]


46 (return)
[ Caorsa (=Cahors) al era un post in Fransa considert coma un nit di uurrs.Vandelli.]


47 (return)
[ Chl di parentela e di amicsia.]


48 (return)
[ In ta la so Etica Aristtil al trata di che tre dispoisins ca prtin al mal: la incontinensa, la malsia e la violensa.]


49 (return)
[ Luria a spra doma in tal ben da li rbis di stu mont, sensa rigurt pa li rbis dal altri mont. (Vandelli al discr un bil puc su stu argumnt.)]


50 (return)
[ Il Minotauro stes, cal fa da vuardin in ta stu post ch.]


51 (return)
[ Il Minotauro a si  da jodi coma smbul da la violnsa bestil.]


52 (return)
[ Teo.]


53 (return)
[ Arina, fia di Minos, ca ghia insegnt a Teo coma cop il Minotauro e scjamp dal labirnt.]


54 (return)
[ Pis, fra laltri, di cjr e vus, no coma chl da li nimis dandis.]


55 (return)
[ Crist, che al momnt da la so murt al era zt a liber tanti nimis dal Limbo. Il teremt cal veva caut sta frana, coma ca ni recurdin i comentatus, al era stt caut in tal momnt prcis che Crist al era stt copt.]


56 (return)
[ Bigulota in tal sens ca no era in forma regolr. In realtt a veva na forma di arco, ma no regolr.]


57 (return)
[ La fmina di rcul, che fra laltri a veva caust la murt dal so omp, sensa intndi di fa cussnaturlprpit cuant ca voleva che rcul al torns a volighi bn. A mi a mi par che sta storita a  da li dimensins ca vn ben p a la lungja di chel cu chi.]


58 (return)
[ I Centurs.]


59 (return)
[ A sn dma i vfs ca psin mvi rbis coma li piris.]


60 (return)
[ Beatrs.]


61 (return)
[ Alesandro il Grant e Dionio a vvin reputasin di si tant crudej, e cuss al ra Asoln. (Vandelli.)]


62 (return)
[ Prin tal sens cal cogns li circostnsis di che zona l tant miej di Virglio, che ch a si consdera secont.]


63 (return)
[ Famus lris di chej tmps l.]


64 (return)
[ Cecina, un flumt cal sbcja sbit sot di Livrno; Cornet, na sitadta visn di Civitavecja.]


65 (return)
[ Chs dal muu di fmina e il curp di usil. I cjati amondi interesnt coma che il mont imaginari di Dante a ghi d il stes valu eistensiltal sens di esti e basta, no tal sens da la filoofa eistensil modernaa zent norml coma me (b, forsi un puc p norml di me; din, a zent coma comercjns florentns o pins, zvins ca no psin tgnisi da bussie forsi encja di strucsi e palpsicoma Pauli e Francesca, solds, vscuj e ppis) e a figuris mitolgichis coma li rpis o coma i Cnturos, e via dint. Il rel e l irel a si cunfndin e a dovntin uncoma ca susit tal mut di jodi li rbis daj fruts fin che, par disgrsia so, a vgnin grancj e a si necurzin che tntis di che rbis ca ghi crodvin cuss tant a no somjn p vris.]


66 (return)
[ Cal sars il ters zirn.]


67 (return)
[ A no somija di jodi Dante cal bta il cjaf in davu e al ridusa cuant cal scrif rghis coma chista?]


68 (return)
[ Chl cal sga al  Pier da la Vigna, cal era segretari di Federgo II. Ta scju rbuj ch, a propit, a sn intrapuls i spirs di chej ca si sn suicids.]


69 (return)
[ Al  pierdt la so salt e al  ft fadja a durm.]


70 (return)
[ Linvdia.]


71 (return)
[ Cul suicidasi al  comett cuntra di s stes, ca si considerava just, un at ca nol era just.]


72 (return)
[ Dante, coma viitatu tal infir, al  tanta simpata pal grant sufr dal pur Pieri; ma coma scritu a no soma ca ghi displai tant di falu pat.]


73 (return)
[ San Zuan al eral sant di Firense coma il San Zuan di San Zuan di Cjaarsa. Taj timps pagans, il protetu di Firense al era Marte. Vandelli al sugers che ai timps di Dante la statua di Marte, ca era stada butadan tal Arno, a era encjam vibil visn dal Punt Vecju.]


74 (return)
[ Ch fata par impicj la zent, no che altra fata par cjoj s ledn.]


75 (return)
[ Mntri cal scjavasava il deert da la Libia cun un ercit di solds. Vandelli.]


76 (return)
[ Solds.]


77 (return)
[ Vulcn stes.]


78 (return)
[ Il post ind che Gjove e i Gigns a si li vvin sundis.]


79 (return)
[ Un lagt di aga minerl in ta li bndis di Viterbo.]


80 (return)
[ Fra i grancj fluns dal infir.]


81 (return)
[ L abs infernl.]


82 (return)
[ A ju slva pars che stu fn o vapu al  asaj umiditt par distud il fuc cal vn j dal alt.]


83 (return)
[ Una da li rari vltis che Dante al minsona li nustri montgnis. A si rifers al cjlt, a propit, che disdifnt li nifs, al pl meti in plena flns coma il Brentao il Tilimnt.]


84 (return)
[ Stu ch al sars Brunl Latn, umanista, cal veva judt Dante tal so studi.]


85 (return)
[ Tant i Blancs che i Nris a ti zarn cuntra.]


86 (return)
[ Sens: Sa dipendars da me, i sarsis encjam fra i vifs.]


87 (return)
[ Beatrs.]


88 (return)
[ Una da li so peris p grndis.]


89 (return)
[ Da chistu a si jt che la mana di cori a v indavu un bil puc!]


90 (return)
[ Il pur pas al sars Firense; pur pars cal  considert cort dai sodoms ca ghi vn incuntri a Dante.]


91 (return)
[ La so costnt lamentla.]


92 (return)
[ Cuss a podvin par via a corus mentri ca tabajvin cun Dante.]


93 (return)
[ S'i ghi crodn a s cal ds, al  da vej vt un tramaj di fmina par flu dovent omosesul.]


94 (return)
[ In altri perulis, Dante al scomt la fama daj so vrs a la verett di s cal st par dii.]


95 (return)
[ Mangjns & bevnsco lidea che Dante al veva daj todscs in tal so timp. Ca sdin sts p bevns daj fransis? Daj talins? Ma!]


96 (return)
[ Il bivero dantesc a ghi soma p al beaver inglis che al castoro talin. Bvar a nol stona nencja in tal furln.]


97 (return)
[ Par cuss dii. In realtt la flamuta a era na ploja di fuc.]


98 (return)
[ Che nimis ca prtin brsis o blu o zlis o blncis a rin dtis di uurrs.]


99 (return)
[ Li nustri bitis a noan sgrnfis, a si s; ma cuj saja maj s ca n li bitis di la j?]


100 (return)
[ I dius, chej ostes, ca si la gdin a f il so mistej.]


101 (return)
[ Na fila a ni vegneva cuntra; naltra a zeva, cun nu, in diresin opsta.]


102 (return)
[ Di Santnzul. I romns a vvin da st atns in tal cjamin par via di dcjus scju pelegrns, ca zvin o ca vegnvin da San Pieri.]


103 (return)
[ I bolognis a vvin fma di si rufins in ta chej timps l.]


104 (return)
[ In altri perulis, al ds che sa sn tirs, o trchios, a pal fat stes ca sn bolognis; coma par dii che se par furtna a fsin sts, din, furlns, al sars stt dut un altri par di mnis.]


105 (return)
[ In tal sens di tir li fminis a simnt.]


106 (return)
[ A si sberlava besola.]


107 (return)
[ Dante a nol veva sempri na impresin dolsa daj prdis.]


108 (return)
[ ncja chistu, bbiu dal parl e di f z s di zrus li fminis, al  zt a finla ch, dut smerdajt.]


109 (return)
[ Secnt Vandelli, un mgu da la Samaria cal voleva cromp da San Pieri e da San Zuan la facoltt di podej comunicjghi ai baties il Sant Sprit.]


110 (return)
[ Purtrp Dante a no si rifers a chel di Cjaarsa, ma al Batisteri di Firense.]


111 (return)
[ Si voln z prpit a la fna, il pi ch al  da lilu coma il insimit daj pi.]


112 (return)
[ A soma che i fiorentns a vdin di tant in tant gjustisit daj sasns in ta che manira l: ft un bus, a metvin dentri il condant cul cjaf in j. Apena ca implenvin il bus, il sasn al moreva scjafojt. (J chi soj claustrofbic, i sars par sigr doventt mt prima ca tirsin j la prima palada di cjera!)]


113 (return)
[ La Glia, che Bonifasi VIII al veva truft paj bs. (Vandelli.)]


114 (return)
[ Un daj Orsns.]


115 (return)
[ Al ee tant cambit il mont daj timps di Dante in c?]


116 (return)
[ La Glia di Roma, che secnt Dante in ta che rghis ch a no ra la Santa Romana Chiesa tal sens ver da lespresin.]


117 (return)
[ L imperatu Costantn che, riconosnt Silvestri coma papa, secnt Dante a nol veva ft prpit chel gran ch di ben.]


118 (return)
[ Na lesin amondi dura, chista, par Dantee, i crt, par cualsasi altrida impar.]


119 (return)
[ Tpic di Dante di descrivi punisins adegudis a la colpa daj dans. In ta stu csu, dans coma Anfiarl, che in vita a volvin induvin il davign, ads a sn costrs, par sempri, a cjamin cul cjaf sturt cal pol jodi doma indavu. In cuant al Creatu steschl imagint da Dante, si no altria vn da pens cal vdi vt cualchi bil momnt di sodisfasin, cu na schersoa sprusada ch e l di birichindis ca n un puc dal malisius, a cjat fu scju tpos di punisin. A mi vn a mins chel gust ca ghi cjpin i frus cuant ca ghi gjvin na ala a una moscja par jodi coma ca far a svual cun unala e basta.]


120 (return)
[ Sicma ca sn stravolts, aan la pnsa par davu e il cul par davnt.]


121 (return)
[ LEnide stesa.]


122 (return)
[ Secnt Vandelli, ta li mcis da la luna la zent a jodeva Can cal alsava na forcjada di spncs.]


123 (return)
[ Tpos di vlis.]


124 (return)
[ A vegnars da pens che i dius a lu laudarsin par vej ft li so malagrsis; invnsi a si gdin a cjastial cu la stesa fantaia chi vn z altri vltis nott!]


125 (return)
[ Malacoda a si rifers al teremt susedt il Vnars Sant dal n [Footnote 34: cuant che Crist al era stt mett in crusteremt cal veva caut li ruvnis descrtis ch.]


126 (return)
[ Malacoda al  un diu, e Dante e Virglio a varsin puc da fidsi di luj, no?]


127 (return)
[ A sarn dius dal infir, indul ca si vars doma da sufr, per a n i so divertimns encja lu!]


128 (return)
[ A si imbrojns in ta sta vita a si v a finla cuss in ta che altra, purtrp. Ma coma fja sta bolgja a tgniu dcjus? A no vgnia da compat Barbarsa e chej ltris purs dius par dut chel grant scombati ca ghi tcja f?]


129 (return)
[ Talin.]


130 (return)
[ Dopo vighi cjlt i so bes a ju veva lass z lbars sensa tgnisi al puntn dai regolamns.]


131 (return)
[ co, coma chiai dita un puc in s, al  il msa lavor ca ju f si screanss, scju puars di dius.]


132 (return)
[ Cagns a si rnt cont di cuant scaltri cal  Cjmpul, il dant; ma a la fin al vn imbrojt encja luj, comal rest daj Malbrncs. A no vgnia da vej rispit par un imbrojn coma Cjmpul, cal rva a imbroj parfn i dius?]


133 (return)
[ Dante a ju mt in ridcul scju dius, per no sensa cualchi frigja di simpata.]


134 (return)
[ Da no cunfndi cun chel tpo di cja indul ca si mangja e bif e durms.]


135 (return)
[ Se ben che stu paragn al mostra cuant afit ca l Virglio par Dante!]


136 (return)
[ Purs Malbrncs. Il so malf al  limitt encja ta stu mut ch!]


137 (return)
[ Pa la ran spiegada tal vrs [Footnote 64].]


138 (return)
[ A  tpic da la zent ipcrita di volej li par di fu.]


139 (return)
[ Un post a Firense.]


140 (return)
[ Chel cal  condant Crist. Una condna ca ghi  ft tant dn ai Ebros.]


141 (return)
[ Caut dal teremt susedt cuant cal eramurt il Signu.]


142 (return)
[ A si rifers a Malacoda, chi vn z vt il plaej di cognosi.]


143 (return)
[ Tpos di madrs che, secnt i antcs a si cjatvin in tal Nord Africa.]


144 (return)
[ Una pira verda cun puntns ros che secnt i antcs a podeva combati i velns daj sarpns.]


145 (return)
[ Par cuant terificntis ca sdin, scnis cuss a si adatarsin prpit ben al rndilis vivis cu la maga eletronica chi vn vuj!]


146 (return)
[ Pars che Dante stes al era un daj Blancs.]


147 (return)
[ Coma Vani Fus.]


148 (return)
[ I Centuros. La mandria minsonada sbit sot a  ch  ca ghi veva robt a rcul. La so furbsia, tal tir li bstis pa la coda di mut che rcul a no si necuarzs di cuj cal veva ft il furt, a ghi veva zovt puc, pars che in ltin rcul a ghi veva dt na buna bastonada e mandt a finla in ta chel post ch.]


149 (return)
[ Par copalu.]


150 (return)
[ Sta srta di morphing a  abastnsa comn in tal d di vuj, cun chej trucs ca si psin fa cul computer; ma in taj timps indavu a veva da vej somet a alc di surel!]


151 (return)
[ Chel cal  ispirt Puccini?]


152 (return)
[ Chco Cavalcante. Gaville al era un cjascjl visn di Firense.]


153 (return)
[ Dante in clara vna sarcstica. A soma paradosl, per a  sensaltri verett, che tanti vltis (forsi sempri) i p grancj crtics di na sitt, di na nasin o di na organiasin a sn chej che p a ghi vlin ben a la sitt o a la nasin o a la organiasin. A  di ft che par via dal so grant amu par Firense Dante a si rnt cuss tant cont di ogni psula pecja ca  la sitt che luj al vors ca fs perfta. A si spiega cuss lindignasin che Dante al mostra in ta scju vrs ch.]


154 (return)
[ Dante, ch, al fa un pronstic che Firense a st znt incntra a malris sriis.]


155 (return)
[ Ogni n cal vdi maj jodt coma che na gjalna a prots i so pitins al s ben s chi vuj dii.]


156 (return)
[ Al vu fren il so inzn pars cal  belz jodt p vltis coma cal  stt abut da altra zent scltra, e cun culis consegunsis.]


157 (return)
[ Entcli e il fradi a rin fs di dipo e di Jocasta. Par na maledisin ca ghi ra stada fata dal pari, i frdis si vvin copt lun laltri e a rin dopo sts brus insimit.]


158 (return)
[ Tennyson al  da si stt un bil puc ispirt da che rghis ch cuant cal  scrt il so Ulysses:

					My mariners
					you and I are old;
        Old age hath yet his honour and his toil;
        Death closes all: but something ere the end,
        Some work of noble note, may yet be done,
Not unbecoming men that strove with Gods.]

159 (return)
[ Ch che Dante al zar a u coma localitt pal so Purgatori.]


160 (return)
[ A  da not ch la rasegnasin stica di Uls.]


161 (return)
[ Stu toru di ramp, regalt da un grc a un sicilin, al vegneva ut par cop zent ca ghi vegneva sierada dentri. Na volta dentri i purs condans a vegnvin brustuls vifs; e mentri ca si brustulvin, il so sig al someva il rugn da toru stes. Il prin a vign cuss copt dal sicilin al era stt prpit chel ca ghi veva ft il regal. Chista storiuta a era stada contada da Ovidio in taj timps indavu. A  clar che la manira rafinada cu la cual i mafius sicilins a trtin i so clins a  rads amondi fndis. La storiuta a ni f pur recuard che Dante a nol eral nic a vej na imaginasin cuss ben cultivada in tal pens s turmns di turtura e di murt ca ni cativin cu la so originalitt. Per naltri smorgasbord coma che dal Infir indul a si vja a cjatlu!]


162 (return)
[ Espresin lombarda, modificada un puc da ch uada da Dante.]


163 (return)
[ Forl, sitt ghibelna, ca veva reistt ai atcs da li fursis fransis e gulfis manddis dal papa. Par vej na idea p buna da li condisins poltichis e socjlis da la Romagna descrtis da Dante in ta che rghis ch, i sugers Vandelli.]


164 (return)
[ Chl cal parla al  Guido da Montefeltro.]


165 (return)
[ Il papa Bonifs VIII.]


166 (return)
[ Tal Infir, par vjghi dt chej consis l al Papaconsis ca n sensaltri p dal Machiavlic che dal Francescn.]


167 (return)
[ Il pur Guido al vn ncja cjlt in zru da stu raonadu di diu!]


168 (return)
[ Brs mutils o gjmbis mutildis.]


169 (return)
[ No stn lamentsi di chistu parl sclt. Z i sn sts mets in vurdia tal vrs [Footnote 21].]


170 (return)
[ Cuss Dante al puns scismtics (o almncu cuss al descrf la so punisin). Punisin jsta sa si pensa a li diviins che lu stes a cauvin. Ma Maomt al ria prpit scismatic?]


171 (return)
[ Se sti punisins a sn espresin da la gjustsia divina, Dante al  da vej ben jodt che stu tipo di gjustsia a nol ra, dopodt, cuss tant difernt da la gjustsia pagana; basta pens al mut che Gjove al veva punt Prometo. Si no altri Dante e i pagns a vvin chistu in comn: na granda fantaa!]


172 (return)
[ Sti perulis a segusin chs ca finsin il vrs [Footnote 55].]


173 (return)
[ Argolica = greca.]


174 (return)
[ Forsi a  p fsil cap stunduvinl sa si lu pnsa cuss: A  pusbul cjatighi il mni a li rbis ca sn stdis ftis.]


175 (return)
[ Amondi comprensbil!]


176 (return)
[ In tal sens che il curp al parta il cjaf coma lampin.]


177 (return)
[ Sensa ingns.]


178 (return)
[ Tant Bertran che Achitofl aan consilit fiis di z cuntra i so pris.]


179 (return)
[ Tal sens che il patimnt a ghi spili a la colpa ca lu  caut.]


180 (return)
[ A soma da sta storia di Gri dal Bil ca fs stt un bligu ta na fama di vendic la murt di un parnt. (Plus sa change... Basta pens no a certi unsis Sicilinis dal d di vuj, tegndis a gala si no altri in taj cnes, ma a la reasin daj parncj da li vtimis di Tim McVeigh cuant cal  stt gjustisit lltra d.) In ta stu csu, Dante al sars un daj parncj ca varsin vt da vendic Gri. Il ft che chistu a nol era encjam susedt al spiga la reasin indignada dal dant e il sintimnt di colpa di Dante stes.]


181 (return)
[ Liulta di Egina a veva cjapt il nn da na bila fila dal stes nn ca si veva last am da Gjoveche pa li fantasnis al veva un vuli (ncja ducju doj) sempri virt. Gjuno, ta na reasin caa un bil puc dalarchetpic, a si veva cuss tant rabit cul so omp caveva mandt la pesten ta liulta ca veva copt mis e bestis.]


182 (return)
[ chi ti ti splis.]


183 (return)
[ Talins, tant par no dismintisi.]


184 (return)
[ Bigna pur ricognosi che la gran part di scju dans a si rndin cont che la so punisin a  stada jsta.]


185 (return)
[ Tal sens cal era bon da imit altra zent.]


186 (return)
[ Par pera di Gjunn ta un daj tancju momns di rabia cuntral so omp, se omp si pl clamlu.]


187 (return)
[ La so frta.]


188 (return)
[ Cuant dolu incontenbil da la puora mari ca rnt chistimgin!]


189 (return)
[ Il d di vuj a si snt tant parl di pris ca abin i so frs; maj, chi savedi j, di frs ca abin il pri. A  da not, per, che il falsific al  par Dante altritanta importansa da la relasin incestul.]


190 (return)
[ Schichi.]


191 (return)
[ Ca sars la mula di Buso, che Schchi al impersona par otgnila. Ta lpera di Puccini sta impersonificasin a  fta in tal mut divertnt ca si s!]


192 (return)
[ A no  sensaltri la prima volta che la dura gjustsia a cjj ocain da la colpa dal dant par ministrighi la pena justa.]


193 (return)
[ Ca sarsin i florns di oru, che ta na banda a mstrin la mua di San Zuan Batsta. (Chi mi recuardi j, an dera amondi ps di chej florns ch a San Zuan di Cjaarsa. A si jt prpit che San Zuan, il sant protetu dal pas, al  tegnt scju florns lontn di San Zuan par mantegni la zent dal pas pura, lontna da che tentasins ca varsin podt cormpila coma ca ghi steva susednt a la granda a Firense. n ta chej ds ch, per, a par che il sant protetu al sedi zut in vacansa.)]


194 (return)
[ Al preferirs jdiu ch fra i dans che sodisf la so gran sit.]


195 (return)
[ Sta fmina a veva tentt invn di sedui Bepi, il fi di Gjacb; cuant che luj al era scjampt via, ic a lu veva acut di vila violentada. Cuss a soma.]


196 (return)
[ Chel cal  persuadt i Trojns di las entr il cjavl in ta la sitt.]


197 (return)
[ An d ogni tant in tal Infir momns amondi cmics!]


198 (return)
[ Al  un puc msa sriu, Virglio, no pria?]


199 (return)
[ Pars che cul prin colp a fers e cul secnt a vuars.]


200 (return)
[ Specje di fasa ca ghi plata la part basa dal curp.]


201 (return)
[ Na tr di Bologna.]


202 (return)
[ La pura di chl ca no si s, che di nt di slit a si la snt di p.]


203 (return)
[ Li Mis.]


204 (return)
[ Montgnis, tant luna che laltra.]


205 (return)
[ Scju dans a sn coma tocs di glas.]


206 (return)
[ Scju fij, ca rin frdis ca si volvin puc ben, a si sn cops l un cuntra l altri.]


207 (return)
[ Encja chistu, che di fat al era Toscn, par otgni na ereditt al  copt, e par vej copt a ghian dopo encja a luj tajt il cjaf. Na roba a  sigra: Firense e pas visns di Firense in taj timps di Dante a rin poscj indul ca si vars fat fadja a stufsi!]


208 (return)
[ Chel cal st roent in tal cjaf dal altri al  il Cont Ugoln. Di luj Dante al parlarn tal prsin cjnt.]


209 (return)
[ LInfir al  tancju momns cmics e dramtics e comovns, ma epidis p comovns di chel dal Cont Ugoln a non d.]


210 (return)
[ LArcivscul Rugri.]


211 (return)
[ E invensi un puc di misteri al resta. Ta chel post dalinfir ch a sn mets chej ca sn colpvuj di vej tradt altra zent par rans poltichis. Cun dut il cont dal Cont Ugoln, a no si riva maj a savej cun preciion di cual tradimnt ca sn sts colpvuj Rugeri e il stes Ugoln. Nompuarta, per; che ch s ca conta a  la relasin fra Ugoln e i fij, e la disperasin di Ugoln.]


212 (return)
[ Che tr indul ca rin impreons Ugoln e i fij.]


213 (return)
[ A ghi veva dat un preentimnt di s ca veva da capitighi.]


214 (return)
[ Sta trasformasin da lupo e lups a pari e fij a susit spes in taj sunsa din.]


215 (return)
[ Atrops a sars ch ca sepra lnima dal curp e in tal cau di Tolomacal sars chel post cha manda lnima tal infir mentri che il curp al  encjam in vita.]


216 (return)
[ An sparegna ps, Dante. Prin chej di Pisa; ads i genovis!]


217 (return)
[ La naf da re a vn fu dalinfir.]


218 (return)
[ Lusfar stes.]


219 (return)
[ A mi vn in mins chel paen che, tancju js fa, dopo cualchi n in Canada a nol era stt bon di impar l inglis en tal fratmp al veva dismintit il so talin. Cau cal mrita cualchi lgrima. A ria colpa so? J i diars di no. I diars pitst che la colpa a era di chej chen ta na maniera on ta naltra a custrinzvin cuss tancju talins a las lItalia in ta chej dis l. Cuj sja ta cuala bolgja che Dante al vars mett chej l? Ma forsi ch a  miej u un paragn un puc p liert, coma chl di un flu tajt par metilun ta un vs, che, sa si pensa, a nol  n vif n murt. (co, iai ut chel puc di inzn chi i, coma che Dante al voleva chi fs.)]


220 (return)
[ I studius di Dante a pensin che i tre cjafs di Lusfar, e i so tre colus, a sn smbul di chistu o chl; par eempli, il colu zal limpotnsa; chel neri lignornsa; e cuss via dint. (Se cuss a , alra Dante al  zut a rafigur lignornsa cuj nris da ltipia. Il ch in taj timps di Dante a sars zut, encja encja; ma se Dante al vs apena scrit la Comdia, cuj sja cuanti crtichis via e-mail o via twitter cal vars risevt daj vuardins da la coretesa politica!) Fra li interpretasins chiai let, una a mi par jsta: che i tre cjafs di Lusifar a sdin na sorta di paroda da la Trinitt di Diu stes.]


221 (return)
[ Na stranesa: in ta limaginasin popolr il cu dal infir, coma cal sars Ccit, al vars di si plen di fuc e flmis; invnsi ch a  dut glas e frit. Lo stes, a sars puc gust di z tant in tal un che in ta chel altri.]


222 (return)
[ A  clar che Lusfar stes al  amondi puc gust di si uch. Puc da surprndisi, sa si pensa a chel post glorius cal veva last, da semo, par vign ch.]


223 (return)
[ ncja sa lu mt tal p profnt dalinfir, Dante al ricogns la grandesa dal omp, cul so tai in ta stu momnt di sufr inimaginbil.]


224 (return)
[ In ta stu punt Virglio, cun Dante intr, al taca a z in s. A intiva che il post l ca tchin li gjmbis dal diu al  il centro da la cjera (cuj sja maj s cal diars Freud di chista coincidensa?); cussi ch di l indavnt li gjmbis dal diu, e di consegunsa Virglio e Dante stes, a pntin in s, virs chel altri emisfri.]


225 (return)
[ Chistu al sars l emisfri in tal mis dal cual al  Gjerualm.]


226 (return)
[ Il post p al centro di Ccit.]


227 (return)
[ Par gravitt, dut a vn atirt dal centro da la cjera. Dante al  incjastrt Lusfar prpit uch coma par dii che dcjus in tal mont a sn, par natura, atirs dal mal. Di consegunsa, il volej liberasi dal mal a richiit un sfurs ca nol  naturl, un sfurs cal  da z cuntra natura.]











End of Project Gutenberg's La Divina Comdia, Infir, by Dante Alighieri

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA DIVINA COMDIA, INFIR ***

***** This file should be named 16187-8.txt or 16187-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/1/6/1/8/16187/



Updated editions will replace the previous one--the old editions will
be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
law means that no one owns a United States copyright in these works,
so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
States without permission and without paying copyright
royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
of this license, apply to copying and distributing Project
Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm
concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive
specific permission. If you do not charge anything for copies of this
eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook
for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports,
performances and research. They may be modified and printed and given
away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks
not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the
trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full
Project Gutenberg-tm License available with this file or online at
www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project
Gutenberg-tm electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or
destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your
possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound
by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the
person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph
1.E.8.

1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this
agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm
electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the
Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual
works in the collection are in the public domain in the United
States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
United States and you are located in the United States, we do not
claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
displaying or creating derivative works based on the work as long as
all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting
free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm
works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily
comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when
you share it without charge with others.

This particular work is one of the few individual works protected
by copyright law in the United States and most of the remainder of the
world, included in the Project Gutenberg collection with the
permission of the copyright holder. Information on the copyright owner
for this particular work and the terms of use imposed by the copyright
holder on this work are set forth at the beginning of this work.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
in a constant state of change. If you are outside the United States,
check the laws of your country in addition to the terms of this
agreement before downloading, copying, displaying, performing,
distributing or creating derivative works based on this work or any
other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no
representations concerning the copyright status of any work in any
country outside the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear
prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work
on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the
phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed,
performed, viewed, copied or distributed:

  This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
  most other parts of the world at no cost and with almost no
  restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it
  under the terms of the Project Gutenberg License included with this
  eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the
  United States, you'll have to check the laws of the country where you
  are located before using this ebook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is
derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
contain a notice indicating that it is posted with permission of the
copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
the United States without paying any fees or charges. If you are
redistributing or providing access to a work with the phrase "Project
Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply
either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm
trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works
posted with the permission of the copyright holder found at the
beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
any word processing or hypertext form. However, if you provide access
to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format
other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official
version posted on the official Project Gutenberg-tm web site
(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain
Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the
full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works
provided that

* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
  the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
  you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
  to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has
  agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
  Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
  within 60 days following each date on which you prepare (or are
  legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
  payments should be clearly marked as such and sent to the Project
  Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
  Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg
  Literary Archive Foundation."

* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
  you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
  does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
  License. You must require such a user to return or destroy all
  copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
  all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm
  works.

* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
  any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
  electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
  receipt of the work.

* You comply with all other terms of this agreement for free
  distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than
are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The
Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm
trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm
electronic works, and the medium on which they may be stored, may
contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium
with your written explanation. The person or entity that provided you
with the defective work may elect to provide a replacement copy in
lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
or entity providing it to you may choose to give you a second
opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO
OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of
damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
violates the law of the state applicable to this agreement, the
agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in
accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm
electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or
additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any
Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of
computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future
generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
Sections 3 and 4 and the Foundation information page at
www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the
mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its
volunteers and employees are scattered throughout numerous
locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt
Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to
date contact information can be found at the Foundation's web site and
official page at www.gutenberg.org/contact

For additional contact information:

    Dr. Gregory B. Newby
    Chief Executive and Director
    gbnewby@pglaf.org

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
DONATIONS or determine the status of compliance for any particular
state visit www.gutenberg.org/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations. To
donate, please visit: www.gutenberg.org/donate

Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works.

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be
freely shared with anyone. For forty years, he produced and
distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of
volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
edition.

Most people start at our Web site which has the main PG search
facility: www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

